Vicit Leo de tribu Juda - blog Tomasza Rowińskiego

Dziennikarz katolicki, współpracownik "winnicy Pańskiej"

2012-01-24T08:24:00.001+01:00

Wywiad ukazał się na portalu e-Sancti

Wspomnienie św. Franciszka Salezego, patrona dziennikarzy staje się okazją do rachunku sumienia - czy w mediach katolickich nie dochodzi do zeświecczenia? Na to i inne pytania odpowiedział w rozmowie z Marią Rachel Cimińską, Tomasz Rowiński, sekretarz redakcji kwartalnika „Fronda”.

Maria: Dziś media katolickie zmuszone są dorównywać kroku świeckiej konkurencji, co może powodować odsuwanie na margines spraw duchowych. Czy świeckość zaczyna dominować, a sensacja staje się pożywką ważniejszą niż sprawy duchowe?

Tomasz Rowiński: Żeby odpowiedzieć na to pytanie trzeba zapytać, jakie jest zadanie mediów katolickich. Czy mają one relacjonować tylko życie Kościoła, czy mają być normalnymi mediami informacyjnymi, ale z katolickim komentarzem, a może w ogóle nie powinny się różnić od innych mediów. Wtedy należałoby zapytać, czy w ogóle potrzebujemy mediów katolickich. Druga kwestia to pytanie czy faktycznie wszystkie media świeckie zajmują się jedynie szukaniem „sensacji”. Oczywiście warsztat dzisiejszego dziennikarza jest w dużej mierze nastawiony na „klikalność”, a zatem istnieje duże przywiązanie do tematu i jego chwytliwości, która nie zawsze potem znajduje odzwierciedlenie w treści artykułu. Sądzę, że jak zwykle konieczny jest umiar. Media dziś już nie potrafią żyć bez „klikalności” i bez tego, co jest niestety szumem medialnym i dość pustą rozrywką, ale z drugiej strony zawsze powinien istnieć w mediach ten element konkretu, który trafi do czytelnika z łatwością oceniającego wartościowość lub bezwartościowość danego przekazu. Jeszcze innym elementem pracy mediów, niezwykle ważnym, jest zwykła dziennikarska rzetelność. To wszystko stosuje się także do mediów katolickich, które powinny mówić swoim językiem, ale nie może to oznaczać rozmijania się z prawdą, ani zwykłego prestidigitatorstwa. Nie przeciwstawiałbym także sensacji duchowości. Czy przekazywanie prawdy i rzetelna praca dziennikarska nie ma wymiaru duchowego? Oczywiście mówienie własnym językiem oznacza także budowanie hierarchii tematów według pewnego zmysłu wynikającego z zanurzenia w Kościele i to zarówno w przestrzeni informacji jak i publicystyki, eseju, reportażu.

Maria: Należy zadać też dosyć problematyczne pytanie: jakich ludzi należy zatrudniać w mediach katolickich? Czy redakcje katolickie powinny być otwarte również na ludzi „wierzących-niepraktykujących”, albo innowierców i niewierzących specjalistów w dziedzinie dziennikarstwa?

Tomasz Rowiński: Media katolickie potrzebują zarówno wierzących, jak i profesjonalistów. Tu w zasadzie nie ma albo, albo. Oczywiście, że na różnych mniej eksponowanych medialnie stanowiskach mogą pracować osoby mnie zaangażowane religijnie, ale na przykład bliskie Kościołowi światopoglądowo. Wyważenie tych spraw zależy od konkretnego wydawcy. Trudno jednak by dziennikarz katolicki nie był przekonanym katolikiem, świadomym tematyki, w jakiej się musi poruszać.

Maria: Analizując współczesny rynek mediów katolickich, po śmierci papieża – Polaka, wiadomościom z Watykanu nie poświęca się już tak wiele uwagi. Nawet pielgrzymka Benedykta XVI w Niemczech nie cieszyła się zainteresowaniem (na niewielu portalach można było znaleźć wszystkie przemówienia papieża). Dlaczego zatrzymują się one najczęściej na wątku polskim, krótkim i pozdrowieniowym, w wystąpieniach papieża – Niemca?

Tomasz Rowiński: Faktycznie niemiecki papież jest mniej lubiany przez media w Polsce. Widzę tu dwa problemy. Pierwszy polega na naturalnej skłonności wszystkich Polaków do Jana Pawła II i dużego zainteresowania, jakie wywoływał także w mediach laickich, co przekłada się na obecne poczucie „nieobecności” Benedykta XVI. Drugi problem jest natury bardziej merytorycznej. Ponieważ nie wiążą Polaków z Benedyktem XVI takie więzy emocjonalne jak z Janem Pawłem II lepiej widzimy głębokość zainteresowania katolików w naszym kraju papieskim przekazem. Można odnieść wrażenie, że nie rozumiemy papieża, albo nie jesteśmy w ogóle zainteresowani tym co mówi. Faktycznie, to co słyszymy od papieża na temat choćby realizacji wartości nienegocjowalnych w polityce, czy konieczności odnowienia życia liturgicznego w duchu tradycji wydaje się Polakom egzotyczne. Mam wrażenie, że teraz bardziej niż za Jana Pawła II widzimy niedoskonałości naszej katolickości.

Maria: Czy osoba podejmująca pracę w mediach katolickich, oprócz wiedzy dziennikarskiej, powinna zdobyć wiedzę z zakresu teologii?

Tomasz Rowiński: Z pewnością. Nie koniecznie musi mieć studia teologiczne – raczej powinna mieć poczucie, że bez nieustannego kształcenia się sprawach wiary nie będzie rzetelnym i wiarygodnym pracownikiem nie tylko mediów, ale i „winnicy Pańskiej”.

Maria: Praca wciąga, pracodawca wymaga, czy katolickie media, jako zakład pracy, ze względu na swoją specyfikę zobowiązane są do wspomagania rozwoju duchowego swoich pracowników?

Tomasz Rowiński: Sądzę, że jest to kwestia, której nie powinniśmy rozstrzygać żadnym dekretem. Natomiast pożyteczne z pewnością byłoby pielęgnowanie różnych tradycji związanych z rokiem liturgicznym – czy to spotkanie opłatkowe z obecnością modlitwy i błogosławieństwem kapłana, może wspólne kolędowanie dla chętnych – analogiczne spotkania mogą mieć miejsce w okresie wielkanocnym. Co do dalszych elementów formacji, czy integracji religijnej powinno zostawić się to decyzji i potrzebom pracowników. Miejsce pracy może być przeniknięte religijnością tych, którzy się w nie angażują, ale równocześnie nie jest ono wspólnota sensu stricte religijną.

Maria: W jaki sposób można chronić osoby z mediów katolickich przed zeświecczeniem, aby nie stali się idolami prezentującymi antywartości?

Tomasz Rowiński: W tym muszą pomagać przede wszystkim same sobie. To pytanie można by przeformułować. W jaki sposób uchronić chrześcijan przez zeświecczeniem, aby nie stali się antyświadectwem. Czy potrafimy odpowiedzieć sobie prosto na to pytanie? Bez pielęgnowania życia Kościoła w sobie, bez wsparcia ludzi modlitwy „nic z tego nie będzie” jak mawiał Sługa Boży ksiądz Bronisław Bozowski. W większości, my pracownicy mediów katolickich jesteśmy świeckim, więc natura naszego powołania jest bycie w świecie i opieranie się świeckości. Co pozostaje, modlitwa, liturgia, sakramenty, lektura i, moim zadaniem rzecz bardzo ważna, znaczna dawka nonkonformizmu, którego nie raz nam brakuje.

Maria: Bóg zapłać za rozmowę.

Czy żyjemy w czasach apokalipsy? Dariusz Kowalczyk SJ, Tomasz Rowiński

2012-01-19T17:27:00.001+01:00

Ukazał się kolejny efekt mojej, tym razem dziennikarskiej, pracy. Książka ciekawa i wielowątkowa - nie tylko o końcu świata, ale także o dzisiejszym stanie Kościoła i jego przyszłości. Pisana z perspektywy, dosłownie i symbolicznie rzymskiej.

----------------------------

Autor: Tomasz Rowiński , Dariusz Kowalczyk SJ
978-83-7595-390-9
Okładka: Oprawa miękka
Wymiary: 140 x 202
Stron: 164
Rok wydania: Kraków 2012

W czasach gdy koniec świata jest pokazywany w płytkiej perspektywie sensacji - książka prezentuje chrześcijańskie spojrzenie na rzeczy ostateczne.

Czy żyjemy w czasach Apokalipsy - to książka poruszająca ponadczasowe a zarazem bardzo aktualne tematy. Kim jest Antychryst? Jak będzie wyglądało życie ludzkie po śmierci? Jak rozumieć niebo, piekło, czyściec? Co jest rolą proroka? Co wiemy o końcu świata? – o tym między innymi rozmawia Tomasz Rowiński z księdzem Dariuszem Kowalczykiem.

* * *

Koniec świata w chrześcijańskiej perspektywie nie jest jakąś spektakularną, wszystko ogarniającą katastrofą, o której jedni mówią w duchu niezdrowej egzaltacji, inni zaś wzruszają sceptycznie ramionami, ale oznacza wiarę w ostateczne zwycięstwo dobra nad złem. To zwycięstwo jest Bożym darem niewypowiedzianej przyszłości, która wcale nie umniejsza wartości świata doczesnego, ale – wręcz przeciwnie – daje nadzieję, że wszystko, co piękne, dobre i prawdziwe, zostanie w jakiś sposób ocalone i zachowane przez Boga.
(fragment książki)

Dariusz Kowalczyk – kapłan, jezuita, wykładowca teologii dogmatycznej na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie, stały felietonista miesięcznika „W drodze”, tygodnika „Idziemy” oraz „Gościa Niedzielnego”, autor wielu artykułów oraz książek.

Książka do nabycia TUTAJ

O co chodzi w "Christianitas"?

2012-01-13T08:43:00.001+01:00

Wypowiedź ukazała się jako część ankiety "Młode elity" w Miesięczniku Znak (667) 2011.

1. ZMIANA, czyli – co chcieliby Państwo zmienić w polskim życiu publicznym?

W najszerszym kontekście środowisko „Christianitas” interesuje poszukiwanie przestrzeni dla odbudowywania cywilizacji i ładu chrześcijańskiego – wedle słów papieża Piusa X z encykliki „Notre charge apostolique” poświęconej obronie aktualności zasad cywilizacji chrześcijańskiej: „Cywilizacji nie trzeba już odkrywać ani budować nowego społeczeństwa w obłokach. Ona była i jest – to cywilizacja chrześcijańska i katolickie społeczeństwo.” Do tej „odbudowy” nie może jednak dojść, jeśli zapomni się o zasadniczej uwadze T.S. Eliota – cywilizacja chrześcijańska istnieje tak długo, jak długo nie zostanie wprost zanegowana.

Może sformułowania takie brzmią górnolotnie, gdy głosi je niewielkie środowisko, ale do owego odbudowywania niejednokrotnie już w historii dochodziło w bardzo małej przestrzeni. Także i dziś odbywa się ono w gronie ludzi, którzy chcą słuchać tego, co mamy do powiedzenia i którzy w różnym zakresie myślą podobnie do nas. Głoszenie i praktykowanie tej odbudowy częściej ma jednak miejsce w grupie tych, którzy słuchać nie chcą lub udają, że nie słyszą. Czasem odbudowywanie musi brzmieć głosem krytyki, czasem głosem przekazywanego dziedzictwa katolickiego, trudnego do przyjęcia nawet przez wierzących.

Chodzi nie tylko o przestrzeń teologii czy teorii, ale i nawoływanie o widzialny i samodzielny kształt chrześcijaństwa w obszarze dyskursu publicznego, a także politycznego i państwowego. Zmiana nie jest zatem celem samym w sobie, bardziej interesuje nas oczyszczanie myśli i praktyki katolickiej z postchrześcijaństwa, czyli często niezauważalnego zastępowania treści wiary i tradycji Kościoła innymi wartościami, ideologiami, upodobaniami (otwartością, wolnością, demokracją, powszechnym braterstwem, dobrym samopoczuciem), mutującymi z prawdami wyznawanymi przez Kościół. Kulturę postchrześcijańską definiujemy jako rzeczywistość „ufundowaną na racjonalności nieadekwatnej względem chrześcijańskiego logosu” (Piotr Kaznowski, Christianitas a kultura postchrześcijańska, „Christianitas”, nr 43, s. 11), ale zachowującej miano chrześcijańskiej.

Szukamy możliwości kształtowania polskiego myślenia o polityce w perspektywie odbudowy katolickiego zrębu polskiego państwa („państwa rozpoznającego Boga”, Paweł Milcarek, Do Unii non possumus, „Christianitas”, nr 15/16, s. 26) jako jedynej trwałej nici wiążącej całość polskich dziejów, a także jedynej właściwej formy polskiej polityczności, sprawiedliwości i kultury – języka, którym mówimy, gdy stajemy wobec tego, co Anglosasi nazywają „political moment”.

Jeśli interesuje nas jako środowisko zmiana, to w dwojakim sensie. Po pierwsze, zmiana „postaci tego świata”, który jednak nieustanie wymaga od nas, byśmy szukali sposobów wcielania w życie zasad odnajdywanych w Objawieniu, czyli Piśmie i Tradycji, o czym pouczył ostatni Sobór. Wcielanie to ma mieć miejsce we wszystkich aspektach tegoż życia. Nade wszystko nie chcemy zapominać o tym, że jednym z zadań katolików dzisiaj jest zmaganie się z procesami prywatyzacji i psychologizacji wiary, redukowania jej do aspektów czysto naturalnych, społecznych i funkcjonalnych, a także odmawiania religii prawa kształtowania spraw publicznych. Druga zmiana, jaka nas interesuje, to „przemiana” siebie jak również tych, którzy nas czytają, współpraca z konwersją dawaną przez Boga. Ut in omnibus Deus glorificetur.

2. WYJĄTKOWOŚĆ ŚRODOWISKA, czyli – czym Pana/Pani środowisko różni się od obecnych elit opiniotwórczych?

„Christianitas” jako jedno z niewielu katolickich środowisk zupełnie świadomie dąży do ukształtowania się niezależnej opinii katolickiej. Niezależnej od dominujących prądów kulturowych i politycznych – nie tyle wobec nich wrogiej, ile odrębnej i świadomej siebie. W przestrzeni kościelnej będzie to wierność tradycji łacińskiej – zarówno w liturgii, jak i praktyce Kościoła – a także hermeneutyce ciągłości zaproponowanej przez Benedykta XVI, pozwalającej spojrzeć na dzieje wiary jako na niekończący się proces przekazywania otrzymanego dziedzictwa (Ch. Peguy), ale także implementowania zasad wiary do życia „tu i teraz” (możemy powiedzieć, że braliśmy udział w popularyzacji rozwiązań zaproponowanych przez kardynała Josepha Ratzingera jeszcze przed konklawe roku 2005, wydając książkę Duch liturgii, czy w osobie Pawła Milcarka – uczestnika programowych dla obecnego pontyfikatu Dniach liturgicznych w opactwie Fontgombault).

W przestrzeni świeckiej kształtowanie opinii katolickiej polega przede wszystkim na wierności „wartościom nienegocjowanym”, jak określił je obecny papież, a także głoszeniu ich w porę i nie w porę, bez oglądania się na polityczne koniunktury. Chodzi tu zatem przede wszystkim o taki sposób realizacji obecności katolików w życiu publicznym, który znajdujemy na kartach kościelnych instrukcji i w katolickiej tradycji, która w swój namysł włączyła dzieła wielkich mistrzów pogańskiej myśli starożytnej i tchnęła w nie życie bożego logosu, przekazując kolejnym pokoleniom to, co wartościowe, a później w wieloraki sposób rozwijając tę naturalną rozumność polityczną. Kościół jest dziś jednym z ostatnich miejsc, gdzie przechowuje się i głosi spuściznę rozumności politycznej naszej cywilizacji, a więc przekonanie o istnieniu dobra wspólnego. W praktyce oznacza to zaangażowanie w budowanie szeroko rozumianego dobrostanu „tego świata” i wyraźne non possumus w tych kwestiach, gdzie zagrożone są dobra podstawowe.

Wyjątkowość środowiska „Christianitas” polega zatem przede wszystkim na tym, że nie stara się ono być „pasem transmisyjnym” idei liberalnych, socjalistycznych, czy nawet konserwatywnych, ale „nie mając względu na osoby” poszukuje we wszystkich sprawach prawdy razem z głosem Kościoła. Nie tworzy bastionów myśli, ale szuka intelektualnego i praktycznego sposobu „budowania na skale”, w kontekście tej rzeczywistości, jaka jest nam dana – bez rewolucyjnej pochopności. Ujmując rzecz krótko: „Christianitas” jest środowiskiem inteligenckim i katolickim równocześnie – w dyskusji z innymi poglądami katolickimi i laickimi.

Konserwatyzm usiłuje zachowywać wyidealizowany obraz minionego lub przemijającego świata, fundamentalizm skupia się jedynie na wąskim programie (choćby najbardziej szlachetnym, jak obrona życia), my zaś, określając się mianem tradycjonalistów, pragniemy twórczo wcielać w naszych czasach, w szerokim planie teoretycznym i praktycznym, otrzymane dziedzictwo, wiedząc, że Bóg daje nam rzeczy stare i nowe.

3. DEBATA, czyli – jakie tematy Pana/Pani zdaniem stanowią w Polsce ciągle temat tabu? Które z nich w pierwszej kolejności wymagają poważnej debaty?

Tematów ważnych, a stale pomijanych w polskiej debacie jest wiele i w zadziwiający sposób nie dotyczą one wspomnianych „wartości nienegocjowanych” – tak jakby „nienegocjowalność” oznaczała „nietykalność” i wykluczenie z poważnego dialogu publicznego. Kryzys chrześcijaństwa w Polsce polega między innymi na tym, że na poziomie politycznym nie podejmuje się tych zasadniczych kwestii i zostawia je niejako na później. Są one zupełnie niemal lekceważone przez polityków, deklarujących się jako katolicy. Pomimo deklarowanego katolicyzmu często dołączają oni do wirtualnego spektaklu medialnej wojny zapominając, że spoczywa na nich jako chrześcijanach odpowiedzialność innego typu, wiążąca się z wezwaniem do samodzielności i nonkonformizmu. Wybierają jednak zadowolenie środowiskowego ciepła, bez podejmowania tematów niewygodnych, ale i bez stanowczego ich porzucania, kształtują w sobie przekonanie dobrze spełnianej misji „w innych dziedzinach”, do których wzywają partyjne władze. Tym konformizmem przekonują obserwujących ich katolickich wyborców, że najważniejszym problemem Polaków są inni Polacy reprezentujący odmienny obóz polityczny. Jakie są sfery, w których potrzeba katolickiego nonkonformizmu? Choćby sytuacja rodziny w Polsce, sposoby finansowania polskiej kultury z pieniędzy publicznych czy istniejące jawne przyzwolenie rządzących i społeczeństwa na różnego rodzaju niesprawiedliwości.

4. DEMOKRACJA, czyli – jak Pan/Pani ocenia jakość demokracji w Polsce? Co Pana/Pani zdaniem należy zrobić, by wzmocnić polską demokrację?

W ocenie polskiej demokracji zdecydowanie należy przeciwstawić się skrajnym ocenom – widzącym w niej przejaw narodowej zdrady lub też największego w dziejach sukcesu Polaków. Trzeba jednak podkreślić, że Polakom po roku 1989 nie udało się w pełni odzyskać swojego państwa – co widzimy choćby w przetrąceniu dotychczasowej polskiej tradycji konstytucyjnej (zarówno nowożytnej, jak i przednowożytnej) i oślepieniu preambuły ustawy zasadniczej, której spojrzenie na Boga okazuje się jak gdyby zatarte. Innym problemem – coraz słabiej zauważalnym z perspektywy jego genezy i dyskursu publicznego – jest kryzys polityczności, którego źródeł w znacznej mierze należy upatrywać w chorobie neokomunizmu.

Neokomunizm to niejako synonim problemów Polaków z odzyskaniem swojego państwa we właściwej mu formie. Polskie dążenie do tożsamości z własną formą trwa od kryzysu politycznego poprzedzającego rozbiory. Dziś kryzys ten przybrał formę posttotalitarną, czy też postkolonialną. Czym jest neokomunizm? To pierwiastki zepsutej władzy, która przesiąkła ze starego systemu do nowego i zaraziła go partykularyzmem, niesprawiedliwością zasad i antychrześcijańskością praktyki. Stało się to u samego początku III RP przy cichej zgodzie liberalnej części opozycji antykomunistycznej. Nigdy nie stłumiony, a ostatnio jeszcze wzmacniany, przed wyborami prezydenckimi także przez Jarosława Kaczyńskiego, neokomunizm, przeniknął w najnowszej historii naszego państwa właściwie wszystkie, nawet najbardziej propaństwowe formacje polityczne.

Nie udało nam się przede wszystkim odzyskać tego co nie-partykularne, ale powszechne, czyli dążenia do dobra wspólnego. Narzędziem odbudowy Polski jako kraju dobra wspólnego mogłoby się stać praktykowanie wspomnianych już „wartości nienegocjowalnych” jako kompatybilnych z rozumnością logosu i sprawiedliwości. Tymczasem poddaliśmy się jednej z najgorszych – według Tocqueville’a – chorób demokracji – indywidualizmowi, osobistemu, rodzinnemu, lokalnemu czy klikowemu.

Neokomunizm niesie jeszcze inne zagrożenie. Wciąż istnieje on jako narzędzie kanalizacji potencjalnego „zapateryzmu”, z którym ideowo się spotyka. Dzisiejszy lewicowy dryf Zachodu jest przecież efektem marszu przez jego instytucje komunistycznych radykałów, którzy w latach 70. sympatyzowali z bojówkami terrorystycznymi, obozem sowieckim czy radykalną lewicą.

Wydaje się, że całkiem realnym zagrożeniem jest możliwość „przechwycenia” przez neokomunizm, który utracił już swoje materialne wpływy pochodzące z masy upadłościowej PRL, środków finansowych i moralnego wsparcia, jakie daje członkowstwo Polski w Unii Europejskiej. Próbę taką podejmował już Leszek Miller, który oparł cały autorytet swojego gabinetu na unijnych zabiegach akcesyjnych. Jeśli podobną strategię przyjmie Grzegorz Napieralski, to stanie się on niejako dysponentem polskiej racji stanu i polskiego prawodawstwa przeciwstawionego dwóm głównym, nieforemnym, konformistycznym i populistycznym formacjom polskiej sceny politycznej – zainteresowanych zbijaniem emocjonalnego kapitału politycznego, a nie odbudową państwa. Może to oznaczać dalszy demontaż chrześcijańskiego charakteru Polski tak w przestrzeni prawodawstwa, jak i formacji społeczeństwa.

Dlatego tak ważne jest tworzenie ugrupowania politycznego, które będzie wcieleniem istniejącej przecież w Polsce opinii katolickiej. Sami katolicy muszą jednak otrząsnąć się z mirażów, jakie serwują im dwie główne siły polityczne w Polsce. Nie chodzi o projekt wielkiej katolickiej partii władzy, ale o poruszenie sumień i zaznaczenie odrębności głosu, który pozwoli zaistnieć w parlamencie także katolikom z innych partii, którzy będą mieli szansę odzyskać odwagę reprezentowania Christianitas.

Tomasz Rowiński

Kapłaństwo kobiet w ZNAKU

2012-01-09T14:01:00.000+01:00

W styczniowym numerze ZNAKU (2012) ukazał się artykuł, który przygotowałem do dwugłosu na temat problemu kapłaństwa kobiet.

Nie ma żadnego „prawa” mężczyzny do kapłaństwa. Jedyne, co możemy zrobić, to potwierdzić, że Bóg powołał kapłanów spośród mężczyzn a Kościół trzyma się tego kryterium. Kłopot polega na tym, że rzeczywistość powołania w naszej mentalności coraz częściej jest zastępowana perspektywą subiektywnego „poczucia”

Spośród różnych argumentów przytaczanych na poparcie idei kapłaństwa urzędowego kobiet w Kościele katolickim najistotniejsze merytorycznie wydają się dwa. Pierwszy z nich mówi, że odmawianie kapłaństwa kobietom nie licuje z ich godnością, a drugi – że nie daje się ono uzasadnić Biblią. Takie stanowisko jest z pewnością teologiczną ekstrawagancją. Trudno wspomniane argumenty utrzymać na gruncie teologii katolickiej, choćby z tego względu, że nie jest ona prostym biblijnym fundamentalizmem skojarzonym ze współczesnym językiem uprawnień, ale opiera się na nieco innych podstawach. Wiele wskazuje, że właśnie „język uprawnień” jest faktyczną „teologią” szerokiego nurtu publicystyki religijnej przynajmniej wtedy, gdy mówi ona o godności kobiety i kapłaństwie.

(fragmenty artykułu ze strony internetowej miesięcznika)

Od lutego artykuł będzie dostępny w całości.

Polskie tradycje bożonarodzeniowe w "Feu et lumiere"

2011-12-19T10:38:00.002+01:00

We francuskim miesięczniku poświęconym duchowości "Feu et lumiere" ukazał się mój niewielki artykulik, w którym przybliżam niektóre z polskich tradycji bożonarodzeniowych.

Nie ma tam nic poza sprawami dla nas oczywistymi, a jednak dla francuskiej redakcji wszystko wydawało się chyba ogromnie egzotyczne, trudne. Nie pamiętam bym kiedykolwiek musiał wprowadzać tka ilość poprawek do jakiegokolwiek nawet znacznie dłuższego tekstu :)

http://www.feuetlumiere.org/votre-numero.html#c16463

2011-12-15T15:45:00.001+01:00

Przeczytaj także artykuły panelistów:

Marek Cichocki o analogiach historycznych

Grzegorz Górny o czasach saskich

Dariusz Gawin o 1709 roku

Mateusz Matyszkowicz o Stanisławie Auguście

***

Posłuchaj zapisu dyskusji TUTAJ

Gabriele Kuby: Seks, rozsądek i cywilizacja

2011-12-07T10:28:00.001+01:00

Wywiad ukazał się we Frondzie 61 i został udostępniony na portalu fronda.pl. Przeprowadziłem go wiosną 2011 roku w Krakowie przy współpracy Łukasza Tury z radia eM.

Dziś wielu, także katolików, zastanawia się często, czy czystość przedmałżeńska ma w ogóle sens, czy nie jest ona czymś przestarzałym, pozostałością dawnych systemów społecznych?

To pytanie można sformułować inaczej, w bardziej uniwersalny sposób: czy czystość przedmałżeńska jest brzemieniem, czy znakiem rozpoznawczym chrześcijanina? Moim zdaniem jest to zdecydowanie znak rozpoznawczy, z którego nie można zrezygnować. Widzimy obecnie dwa równoległe prądy w kulturze europejskiej – upadek wiary i seksualizację społeczeństwa. Warto zapytać, czy istnieje związek między tymi zjawiskami? Według mnie, on istnieje i jest to związek przyczynowo-skutkowy. Dla chrześcijan, już od pierwszych lat Kościoła aż do dzisiaj, oczywistością było, że trzeba zachowywać czystość przedmałżeńską. Jest to podstawa dla późniejszego życia rodzinnego – Bóg powołuje nas do miłości, a miłość oznacza ofiarowanie się i oddawanie całego siebie. Jeśli mówię, że kogoś kocham, to znaczy, że deklaruję wyłączność tego wyboru na teraz i na zawsze. Wielkim pytaniem jest to, jak mogę urzeczywistnić taką wartość w moim życiu. Moim zdaniem, nikt nie pisał o tym więcej i głębiej niż papież Jan Paweł II.

Na czym polega niezmienna wartość antropologiczna czystości przedmałżeńskiej?

Antropologia Księgi Rodzaju mówi wyraźnie, że człowiek został stworzony jako mężczyzna i jako kobieta, i powierzone mu zostało zadanie rozmnażania się, czyli płodności. Drugim faktem antropologicznym jest to, że zostaliśmy stworzeni na obraz i podobieństwo Boże – z tego wynika nasza nienaruszalna godność. Godność dzieci Bożych wyklucza możliwość, żebyśmy się do czegoś nawzajem używali. Na przykład do wykorzystania przez zaspokojenie pożądania seksualnego.

Czyżby więc seks nie był ważny?

Oczywiście, że jest ważny, inaczej nie byłoby nas. Powstaliśmy przecież przez akt seksualny. Seksualność jest wspaniałym darem od Boga, który połączony jest z pożądaniem, ale który wzywa nas do miłości.

Mówi pani wiele o Bogu. Ale czy te prawdy, które mają przecież charakter uniwersalny a nie konfesyjny, da się przekazać w taki sposób, by dotarły także do nie-chrześcijan?

Prowadzę cykl weekendowych spotkań dla młodzieży na podstawie książki, którą przygotowałam. Nosi ona tytuł „Only you – daj szansę miłości”. Doświadczenie wyniesione z tych spotkań uczy mnie, że można przekazać ten typ chrześcijańskiego doświadczenia samym tylko rozsądkiem, nawet bez odwoływania się do religii.

Wielu wydaje się to jednak niemożliwe...

Jest to zadziwiająco proste. Promiskuityzm seksualny ma bardzo negatywne konsekwencje. Sprawia, że ludzie nie mogą zrealizować swoich nadziei na spełnioną miłość, a w każdym razie drastycznie zmniejsza szanse na jej znalezienie. Jest to bowiem zależne także od przyjętego modelu życia. Każdy człowiek ma w sobie tęsknotę na głęboką miłością i za rodziną. Kiedy tylko dopuszczam do siebie argumenty płynące ze zdrowego rozsądku i zadaję sobie pytanie, jakie są szanse realizacji wartości rodzinnych, to łatwo mogę dojść do wniosku, że wchodzenie w większą ilość związków seksualnych już od młodego wieku pozbawione jest sensu. Takie wybory nie zmierzają w kierunku, który wskazuje człowiekowi jego natura i nie prowadzą do upragnionego celu. Praktyka swobody seksualnej oznacza narażanie swego serca na głębokie zranienia. Oznacza także konieczność „zabezpieczania się” antykoncepcją, co znów prowadzi do budowania w sobie poczucia zagrożenia przed potomstwem. Dziś u młodych niejednokrotnie zaczyna się to bardzo wcześnie i utrwala na cały okres aktywności seksualnej. W tak ukształtowanej psychice dziecko staje się największym nieszczęściem, a strach przed ciążą paraliżuje i nie pozwala na radość kochania drugiej osoby. Tą drogą największa radość w życiu – dziecko czyli owoc miłości – okazuje się największym koszmarem. Jak w takiej sytuacji możemy mówić o budowaniu trwałej rodziny, nawet jeśli w głębi pozostaje ona bolesnym pragnieniem?

Za częstą zmianą partnerów kryją się też inne motywacje. Młodzi mówią często: „Musimy się sprawdzić”.

Problem tkwi w tym, że seksualność silnie oddziałuje na człowieka i ma swoje skutki dla naszej osobowości. Kiedy zakładam rękawiczkę na dłoń, to mogę to robić wielokrotnie i mojej ręce się nic nie dzieje, ale kiedy wypróbowuję seks, jest zupełnie inaczej. Nie mogę się oddzielić od tego, co się dzieje podczas współżycia. To ma najprostsze wytłumaczenie na poziomie hormonalnym. W organizmie wydziela się oksytocyna i powstaje więź emocjonalna z drugą osobą. Czy tego chcemy, czy nie. Jeśli próba zakończy się niepowodzeniem, ponieważ nie jestem do tego wystarczająco dojrzała, następuje rozerwanie. Ludzie, którzy wcześnie zaczynają kontakty seksualne, nie dojrzewają w swoich uczuciach, to zaburza proces kształtowania ich osobowości. Najpierw trzeba stać się człowiekiem dojrzałym, powiem nawet – panem samego siebie, by później móc ofiarować się drugiej osobie. Jeśli inicjacja seksualna zachodzi wcześnie, w okresie dojrzewania, wtedy wszystko dzieje się w chaosie. Ten czas powinien być okresem innych pytań: jak kształtować siebie i swoje życie, jak budować relacje z innymi, relacje przyjaźni, współpracy, jaką drogę zawodową wybrać? Wszystko potoczy się o wiele gorzej, jeśli szybko wejdę w związki seksualne.

Jakie mogą być konsekwencje emocjonalne i psychologiczne postępowania zgodnie z ideologią „sprawdzania się”?

Jak już wspomniałam, momentem, kiedy powstają najgłębsze zranienia psychiczne i duchowe, jest rozstanie w związku, w którym istnienie relacja seksualna. Powtarzanie takich zerwań czyni osobę niezdolną do zawierania trwałych związków. Pojawia się lęk przed zranieniem, przed rozstaniem, zaburzona zostaje zdolność do zaufania. W jaki sposób człowiek, który ma za sobą ileś takich rozbitych kontaktów seksualnych, może teraz powiedzieć innemu człowiekowi: „Ja ciebie wybieram na zawsze, ja ciebie kocham”? Ci ludzie z jednej strony żyją w lęku przed rozczarowaniami, a z drugiej w iluzji, że kolejny związek spełni ich wysokie oczekiwania. A jak nie następny, to jeszcze kolejny. Taka osoba przeważnie nie rozpoznaje, że sama musi najpierw dojrzeć.

Mówimy o aspekcie duchowo-psychologicznym, ale jest jeszcze poziom cielesny. Przede wszystkim zmiana partnera seksualnego podnosi w znacznym stopniu ryzyko zarażenia się chorobami przenoszonymi drogą płciową, niesie też ryzyko zajścia w ciążę, a zatem stania się rodzicem bez jakiejkolwiek koniecznej do tego dojrzałości lub poddania się aborcji. Obie sytuacje są w gruncie rzeczy tragiczne i nikomu ich nie życzę.

Jest jeszcze poziom społeczny problemu. Miejsca, jakie zajmujemy, przestają być jasne. Jaką rolę pełnię w rodzinie mojego przyjaciela czy przyjaciółki? Co mam zrobić jako matka, kiedy syn przyprowadza trzecią już „narzeczoną”? Mam znów do niej mówić: „Jak to dobrze, że tu jesteś, witam cię w naszej rodzinie”? Może i chcielibyśmy tak powiedzieć, ale to by nie było prawdziwe. Normalną sprawą jest chęć przyjęcia takiej osoby jako córki, a także chęć, żeby ona traktowała nas, starszych, jako ojca i matkę. Tą drogą tworzą się więzi rodzinne. Dziś wpada to wszystko jednak w jakiś bezład. Cała struktura rodziny zostaje zaburzona. Na takich rozbitych relacjach nie można budować społeczeństwa.

Ale ludzie mówią, że to jest dla nich wygodne.

Jezus powiedział: „Moje jarzmo jest słodkie”. To jest pewne jarzmo, czyli ograniczenie, ale jest ono w sumie lekkie. Gdybyśmy położyli na jednej szali wezwanie do czystości, które może być trudne jak każde wymaganie dotyczące seksualności, zaś na drugiej szali koszty, które powstają w wyniku porzucenia tego jarzma, czyli zaburzenia psychiczne, zranienia wewnętrzne, choroby, rozbicie więzi międzyludzkich, to okazałoby się, że ta druga szala jest o wiele cięższa. Makrospołecznym skutkiem problemów, o których tu mówimy, jest kryzys demograficzny. Po prostu wymieramy, a mimo to nie budzimy się ze złudzeń.

A może to wcale nie jest wygoda, tylko lęki naszej cywilizacji?

Myślę, że ma pan rację. Musimy mieć też świadomość, że sytuacja w Polsce jest zupełnie inna niż w moich rodzinnych Niemczech. W Polsce nie było takiej rewolty studenckiej w 1968 roku jak u nas. U was komunizm chciał zniszczyć rodzinę, ale nie było rewolucjonistów głoszących wyzwolenie seksualne. W Niemczech stawiali sobie oni za cel zniszczenie i zupełne zlikwidowanie rodziny oraz całkowitą emancypację niezobowiązującego seksu. Ten program tylko dlatego nie został doprowadzony do końca, ponieważ oni sami zauważyli, że społeczeństwo zaczyna z tego powodu niszczeć, że rozpada się struktura społeczna. Zaczęto więc wycofywać się z tego, podobnie jak bolszewicy wycofali się ze swoich najbardziej radykalnych planów przeciw rodzinie.

Owszem, w krajach komunistycznych rodzina też była pod presją – były aborcje czy państwowe żłobki – bez wątpienia, ale była to presja władz. Na Zachodzie natomiast była to presja kulturowa wpływowych środowisk, co jest zwykle skuteczniejsze niż presja państwa. Takie grupy, jak choćby Szkoła Frankfurcka na czele z Adorno czy Horkheimerem, twierdziły, że rewolucja seksualna wybawi świat od wszelkiego zła i nie będzie prawdziwego wyzwolenia człowieka bez wyzwolenia seksualnego. W Niemczech mamy już drugie pokolenie od tamtego czasu. Bardzo często nie ma ono już żadnych wzorów. W Polsce macie jeszcze wzory. U nas młodzi ludzie często pochodzą z rodzin, w których panuje zupełny chaos przez rozwody, ponowne małżeństwa i wolne związki. Młodzi widzą to wszystko u swoich rodziców i traktują jako normę. Poza tym są wpychani we wczesną edukację seksualną, prowadzoną przez Instytut Pedagogiki Seksualnej, gdzie bardzo szybko uczy się ich „używania” seksu. W tej chwili seksualizacja następuje już w wieku dziecięcym. Jeśli zaś osoba doświadczy tak wczesnej seksualizacji, to nie ma szans, by potem potrafiła utrzymać swoje życie w strukturach rodzinnych, jakie jeszcze znamy i jakie były zawsze. Nie ma też już przekazu chrześcijańskiego, ponieważ nastąpiło zerwanie pokoleniowe będące wynikiem rozpadu rodziny. Seksualizacja uniemożliwia ludziom tworzenie trwałych związków, a zatem zanika rodzina przekazująca trwałe wzorce.

Czy rewolucja seksualna była możliwa, ponieważ kultura i wiara chrześcijańska znalazły się w odwrocie?

Do dziś jest dla mnie zagadką, dlaczego my, na Zachodzie, byliśmy tak otwarci na ideologie komunistyczne. Mój ojciec był lewicowym, bardzo znanym dziennikarzem i publicystą, który oczywiście występował przeciwko nazistom i był przekonany, że Niemcy są najgorszym narodem na całym świecie. Ja dorastałam w takim właśnie środowisku. Do roku 1967 studiowałam na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie. Jako grzeczna córka swojego ojca dołączyłam oczywiście do ruchu '68.

Wszyscy mamy skłonność do tego, by przyłączać się do takich ruchów, a kiedy damy się już opanować relatywistycznym ideologiom, okazuje się, że nie się możemy od tego wyzwolić. Przez całe moje życie, od dzieciństwa, zadawałam sobie pytanie o prawdę i to pytanie o prawdę motywowało całą moją pracę. Ono też pomogło mi rozpoznać, że wiele spraw w tym ruchu '68 było sprzecznych z prawdą. Nie dałam się też nigdy uwieść feminizmowi. Już wtedy stało się dla mnie jasne, że jeśli nie będziemy mieli szacunku dla macierzyństwa, to nie ma przed nami żadnej przyszłości. Do dziś pokutuje u nas przekonanie, że kobieta, matka powinna dbać o swój rozwój zawodowy, a dzieci mają być właściwie nie wiadomo gdzie. Dziś zbieramy tego żniwo. Przerażające są dane na temat stanu zdrowia psychicznego i fizycznego młodzieży w Niemczech. Ponad 30 proc. młodych ludzi w wieku 16-17 lat ma różne zaburzenia psychiczne. Od 10 do 15 proc. dzieci, które kończą szkołę podstawową, nie potrafi czytać, pisać i liczyć – nie nadaje się wobec tego, by kontynuować naukę. To skutek tego, że kobiety nie chcą być więcej matkami, a mężczyźni ojcami.

Pokolenie 68’ miało swój epizod terroru militarnego, gdy lewacy zabijali swoich przeciwników. Potem nastąpiła jednak zmiana metod walki i rozpoczął się przedziwny proces przeobrażenia się „czerwonych” w „zielonych” oraz przyjęcie nowej strategii – strategii długiego marszu przez instytucje. Ten marsz przynosi sukcesy i dziś pod ich wpływami lewicowej ideologii znajdują się główne ośrodki kultury, czyli media, uniwersytet…

… Kościół?

Po stronie protestanckiej, ewangelickiej udało się to już zupełnie. Błogosławienie związkom gejowskim i lesbijskim jest dziś czymś powszechnym. Kościół katolicki w Niemczech również jest miękki i liberalny, brakuje mu stanowczości. Wielkim problemem Kościoła w naszym kraju było to, że w 1968 roku episkopat niemiecki zakwestionował encyklikę „Humanae Vitae”. To było bardzo brzemienne w skutkach. Można powiedzieć, że została przestawiona zwrotnica. Na początku tory rozchodzą się w niewielkim stopniu, ale potem następuje już zupełne rozłączenie. Tak właśnie było z nieposłuszeństwem wobec papieża Pawła VI.

Czy uważa pani, że te decyzje biskupów miały wpływ na kształtowanie się mentalności niemieckiego społeczeństwa?

Oczywiście. Żyjemy w kraju, który ma wielkiego papieża i ten papież jest atakowany w naszym kraju nieustannie. Moglibyśmy się podnieść przy tym papieżu, wyprostować się – jako chrześcijanie, jako naród. Można powiedzieć, że Bóg wybaczył nam wiele grzechów i dał nam papieża, byśmy mieli punkt orientacyjny, którego można się trzymać. Ale na jego wizytę już dawno były zapowiedziane wielotysięczne manifestacje sprzeciwu środowisk gejowskich. Przewodniczący Bundestagu publicznie powiedział, że papież powinien zawrzeć pokój z homoseksualistami.

Jaka jest sytuacja chrześcijan wobec takiej sytuacji?

Jest ona bardzo trudna. Ponieważ mamy w Niemczech prawo przymusu szkolnego, to również edukacja seksualna podlega pod ten przymus. Nie ma możliwości wycofania dziecka z zajęć. Już w szkole podstawowej dzieci są instruowane na temat antykoncepcji, a podręczniki do tych zajęć ocierają się o pornografię. Co więcej, treści te przenikają do innych przedmiotów. Na zajęciach z matematyki liczy się liczbę orgazmów, a na biologii opowiada o tym, kto ile miał z kim stosunków seksualnych. Niejednokrotnie dzieci same zgłaszają rodzicom, że nie chcą chodzić do szkoły, ponieważ doświadczają obrzydzenia wobec sposobu prezentacji tematyki seksualnej. Co więcej, spotkałam się nawet z przypadkiem zupełnego odrzucenia seksualności u dziewczyny, która przeszła przez edukację seksualną. To jest naprawdę głęboka rana w sercu. Rodzice nie mają żadnych narzędzi, by skutecznie przeciwstawić się seks-edukacji. Jeśli podejmują zdecydowane kroki, np. zabierając dziecko z zajęć – lądują w więzieniu. Mamy już kilka takich przypadków, w których rodzice zostali aresztowani na czterdzieści dni, a dzieci wysłano do domu opieki. Tak jest jednak nie tylko w Niemczech, to jest dążenie całej Unii Europejskiej, ale także różnych agend Organizacji Narodów Zjednoczonych. ONZ promuje ideologię mającą na celu usunięcie z naszych głów przekonania, że to rodzice są najlepszymi wychowawcami, a rodzina najlepszym środowiskiem dla dziecka.

Pani stara się przeciwdziałać tej seksualizacji młodych.

W Niemczech istnieje centralny organ ministerialny odpowiedzialny za uświadamianie zdrowotne ludności. Oni wydają tysiące broszur poświęconych wychowaniu seksualnemu. Współpracują także z Instytutem Pedagogiki Seksualnej z Dortmundu. To jest kuźnia edukatorów seksualnych. Oczywiście wszystkie te publikacje można zamawiać nieodpłatnie. W jednej z takich broszur znalazły się treści pedofilskie zachęcające rodziców do pieszczenia intymnych części ciał dzieci. Poszłam z tym do mediów i ministerstwo usunęło broszurę. Niestety, nie jest to jedyna broszura – w wielu innych zachęca się do podobnych rzeczy. Podstawą myślenia twórców tych materiałów jest ideologia prawa do seksualności od samego początku życia. Zachęca się przecież u nas dzieci do masturbacji. Ma to być sposób na rozwijanie pewności siebie. Zachęca się do jak najszerszego informowania dzieci na temat praktyk i technik seksualnych, co ma jakoby chronić je przed molestowaniem. Wszystko to podaje się ludziom jako efekt badań naukowych, co nie jest zgodne z prawdą.

Niestety, treści te obecne są także w instytucjach Kościoła katolickiego, takich jak np. Caritas czy Związek Kobiet Katolickich. Kiedy próbowałam opublikować tekst krytyczny wobec tego typu praktyk, nie udało mi się to ani w piśmie „Focus”, chociaż jeden z członków redakcji wyraźnie mnie poparł, ani w katolickim „Tagespost”, który odrzucił mój materiał. Problem seksualizacji otacza zmowa milczenia. Także Kościół milczy, ponieważ nie rozwinął żadnego alternatywnego programu na temat seksualności. Kościół katolicki w Niemczech praktycznie nie przekazuje już nauki Kościoła w tej sprawie. Nie ma nic: ani instytucji, ani programu. Nie ma oporu ze strony biskupów. Chrześcijańscy rodzice, którzy nie chcą się poddać tej niszczącej indoktrynacji, pozostają osamotnieni. Wyśmiewa się ich jako fundamentalistów i ekstremistów. Bardzo trudno jest chrześcijanom przeprowadzić swoje dzieci przez społeczeństwo. Pisma młodzieżowe, takie jak choćby „Bravo”, są dziś niczym innym, jak pismami pornograficznymi dla dzieci. Tak produkuje się społeczeństwo pogańskie, które nie ma dużych wymagań wobec moralności seksualnej.

Gdzie widzi pani źródła rozsądku i łaski we właściwym rozumieniu ludzkiej seksualności?

Książka Karola Wojtyły „Miłość i odpowiedzialność” otworzyła mi oczy na te sprawy. Także adhortacja „Familiaris consorcio” Jana Pawła II była dla mnie ważnym dokumentem w tej kwestii. Wreszcie zapoznałam się z papieską teologią ciała, głównie poprzez pracę Christophera Westa. To była moja ścieżka religijna i teologiczna. Natomiast na ścieżce socjologicznej dużą rolę odegrały wyniki badań zawarte w tomie „Płeć i kultura” J.D. Unwina opublikowanym w 1934 roku przez Oxford University Press. Ta książka stawia pytanie, w jakim stosunku do siebie pozostają rozwój danej cywilizacji oraz jej nastawienie do seksualności. Bazę dla tego dzieła stanowiły szeroko przeprowadzone badania etnologiczne w wielu kulturach. Wynikiem pracy Unwina był wniosek, że kultury wysoko rozwinięte istnieją tam, gdzie panują surowe normy seksualne. Jego zdaniem jest to reguła, od której nie było w dziejach wyjątku. Surowe normy seksualne to znaczy przede wszystkim zachowywanie czystości przed małżeństwem oraz monogamia. Na tym opiera się choćby judaizm i chrześcijaństwo. Na tym opierała się kultura europejska. Oczywiście, nigdy nie było tak, że wszyscy ludzie dochowywali tych zasad, ale były one zawsze punktem orientacyjnym. Poza tym we wspomnianych kulturach występowały surowe normy formalne i nieformalne, które pilnowały przestrzegania fundamentalnych norm. Były to zatem normy zarówno społeczne, jak i prawne, które chroniły te normy, a tym samym chroniły zbiorowość. Teraz to wszystko zostało wyrzucone. I w jakim stanie znajdują się nasze społeczeństwa? Badania Unwina rzucają światło nie tylko na stan dzisiejszych społeczeństw, lecz także na znaczenie, jakie ma właściwe traktowanie seksualności dla rozwoju społecznego. To jest także pytanie, czy mamy mieć społeczeństwo chrześcijańskie, czy pogańskie.

Czyli możliwy jest regres cywilizacyjny?

Uważam, że nasze społeczeństwa znajdują się w fazie rozpadu.

Ponosimy konsekwencje wolności, o którą walczono w 1968?

Oto podstawowe pytanie ludzkiej egzystencji: „Czy jestem całkowicie autonomiczny, czy jestem stworzony przez Boga?” Jeśli uznaję się za istotę stworzoną przez Boga, to ma dla mnie znaczenie, co powiedział Bóg. Żyjemy – użyję tu sformułowania papieża Benedykta XVI – w czasach dyktatury relatywizmu. Każdy z nas może osobiście wyznaczyć, co dla niego jest dobre, a co jest złe. Nie mamy już żadnej wspólnej wiary. Ponieważ brak jest wizji dobra wspólnego, wszelkie działanie w sferze społecznej wydaje się daremne. Nawet państwo nie jest już nastawione na dobro wspólne społeczeństwa. Dziś autonomia człowieka została posunięta tak daleko, że ideologia polityki gender propaguje przekonanie, jakoby każdy mógł wybrać sobie dowolnie płeć. Podobnie rzecz ma się z tak zwaną orientacją seksualną. Możemy zdecydować, czy będziemy heteroseksualni, homoseksualni, biseksualni czy transseksualni. A przecież jest jeszcze poligamia i poliandria i inne formy…

Dla mnie jest to znak, że ludzkość bliska jest obłędu. Świat zbudowany jest na biegunowości kobieta – mężczyzna. Relacja ta istnieje po to, żeby się nawzajem uzupełniać. Ponieważ wydaje nam się, że jesteśmy tacy autonomiczni, to już w przedszkolu uczy się dzieci, że mogą same podejmować decyzje. Ponieważ nie jest łatwo zdusić w ludziach zdrowy rozsądek, dlatego już podczas wstępnej edukacji trzeba im czytać bajki, w których książę poślubia księcia. Niestety, to także przyjdzie do Polski. Na szczęście wiara w Polsce wciąż jest silniejsza, ale musicie bronić się przed naciskami, jakie będą szły z Unii Europejskiej – naciski te w tej chwili szczególnie nastawione są na zrównywanie związków homoseksualnych z normalnymi małżeństwami. Unia dysponuje wielkimi zasobami finansowymi i instytucjami, które będą forsować taką politykę.

W jaki sposób możemy przeciwstawić się tym trendom?

Są trzy poziomy, na których możemy sprzeciwiać się ideologii. Pierwszy to poziom osobisty, drugi – polityczny, trzeci – społeczny. Najważniejszy jest ten pierwszy. Poziom osobisty to przede wszystkim sposób, w jaki prowadzimy nasze życie i jak staramy się, by było ono właściwie uporządkowane. Jako katolicy mamy wiele wskazówek jak to robić – jest bogate nauczanie Kościoła, wiemy też, jak dzięki łasce wejść w kontakt z Bogiem, mamy sakrament spowiedzi, mamy Eucharystię, mamy wreszcie takich świętych, jak Faustyna Kowalska, która powiedziała nam o Bożym Miłosierdziu. Moje nawrócenie było wielką radością, które wiązało się z uświadomieniem, że istnieje droga do Boga. I do dzisiaj ta radość jest we mnie – mogę doświadczać, że Bóg mnie kocha, pomimo tego, że grzeszę. Dzięki łasce Bożej znam drogę wyjścia z moich grzechów. Proces wyjścia z grzechu do życia bez grzechu nie dzieje się tak z dnia na dzień, ale wystarczy, żebyśmy podjęli walkę. Bóg współpracuje z nami, mimo naszych słabości i grzechów – inaczej nie miałby nikogo. Miara naszego wewnętrznego uporządkowania jest miarą możliwości naszego szerszego oddziaływania na życie publiczne. Bez tego nie ma ani oddziaływania politycznego, ani społecznego.

Jak trafia pani z takim przekazem do młodych ludzi?

Nieraz zastanawiałam się, jak młodym ludziom można przekazać przesłanie o czystości. Nie jest dobrym sposobem mówienie: „Słuchaj, jeśli nie zachowasz tych przykazań, to wylądujesz w piekle”. Coś takiego nie przekonuje ludzi dziś. Trzeba wyjść z innego założenia. Staram się więc poruszać temat tęsknoty każdego człowieka za miłością i rodziną. Każdy człowiek w swoim sercu wie, czym jest miłość. Większość z nas doświadczyła kiedyś w życiu tej prawdziwej miłości. Mam przynajmniej nadzieję, że tak jest. To jest nasza najgłębsza tęsknota i ona żyje w młodych ludziach, jeśli nie została zniszczona. Nie jest pomniejszym zadaniem realizowanie miłości w naszym życiu. Jednak takie nastawienie wymaga wielu poświęceń i wysiłku. Wszystko, co jest cenne, wymaga poświęceń. Trzeba ofiarować się drugiej osobie, trzeba troszczyć się o jej dobro, trzeba podjąć wyzwania, ograniczyć się w pewnych wymiarach, żeby wyjść jej naprzeciw.

Mamy też tęsknotę do życia w pełnej rodzinie. Każdy, kto doświadczył rozbicia rodziny – osobiście czy obserwując innych – rozumie, jak bolesne są to przeżycia. Mówię młodym ludziom: „Jesteście wolni, macie tę wolność daną od Boga, możecie decydować i wybierać, jak chcecie postępować z tą wolnością. W naszym społeczeństwie mamieni jesteśmy wizją, że możemy czynić zupełnie wszystko, co zechcemy. ONZ już czternastolatkom proponuje wolność wyboru w sprawie aborcji z pominięciem wiedzy i woli rodziców. Mamy dziś do czynienia z pojęciem wolności, które zostało okrojone ze swojej pełni. A jest przecież jeszcze druga strona rozumienia wolności, która mówi, że mamy być odpowiedzialni za swoje decyzje i ponosić konsekwencje własnych działań. „Jeśli faktycznie masz w sobie tęsknotę za miłością, za rodziną i jesteś wolny w swoich decyzjach, to zastanów się, jak chcesz podejść do tych spraw”. Wielu młodych myśli: „Teraz żyję chwilą, a później i tak przyjdzie to, co powinno przyjść”. To jednak tak nie działa. Budujemy dom naszego życia w każdym momencie tego życia. Od tego momentu pada też pytanie, czy możemy wyłączyć z tych rozważań rozum. Mamy tu pytanie do naszego rozsądku – chodzi o to, żebyśmy widzieli, że są dwie drogi prowadzące w przeciwne strony. Moje osobiste doświadczenie pokazuje mi, że nie jest wcale trudno doprowadzić młodych ludzi do właściwego rozumowania.

Wspomniała pani o swoim nawróceniu. Czy mogłaby pani coś więcej o tym powiedzieć?

Kiedy mój mąż wyprowadził się 1 stycznia 1996 roku, przeżyłam wielkie zwątpienie. Zostałam sama z trójką dorastających dzieci, moje dwudziestoletnie poszukiwania okazały się niczym, pozostały tylko zniszczenia. Wtedy przyszła do mnie młoda sąsiadka mieszkająca naprzeciwko, przyniosła mi nowennę i powiedziała: „Módl się”. Zrobiłam to, siedząc przed statuetką Buddy. Wtedy pierwszy raz w życiu modliłam się do Boga jak do Ojca. Do tego momentu odrzucałam Kościół katolicki, tak jak odrzucał go duch czasu, w którym żyłam. Kiedy skończyłam odmawiać tę nowennę, wiedziałam, że stanę się katoliczką. To była czysta łaska, która na mnie spłynęła. Jakby Bóg chciał powiedzieć: „Teraz kiedy jesteś już na dnie, weźmiesz od mnie cały pakiet”. Wtedy dopiero zaczęłam się uczyć, co to znaczy być katolikiem. Zobaczyłam wtedy film o objawieniach Matki Boskiej i pomyślałam: „Jakie to interesujące, może coś o tym napiszę – pewnie nikt nigdy jeszcze o tym nie pisał”. Nie wiedziałam, że istnieje cała literatura na ten temat. Nie miałam wówczas kompletnie pojęcia o Kościele. Do tamtego czasu moje książki wydawał duży koncern wydawniczy i to on zlecił mi napisanie dzieła, które ostatecznie stało się pamiętnikiem mojego nawrócenia. Ta książka stała się w Niemczech bestsellerem, ale – co ważniejsze – wielu ludziom otworzyła drogę do wiary. Choć nic bardziej nie mogło mnie zdziwić jak właśnie ten fakt.

Od tamtej pory jestem zapraszana w różne miejsca, by dawać świadectwo wiary, ale też zaczęłam zajmować się problematyką społeczną. Napisałam też krytyczną książkę o „Harrym Potterze”, która została przetłumaczona na wiele języków, w tym także na polski. Byłam za to bardzo silnie atakowana, również przez księży katolickich, ale dostałam wsparcie z Watykanu w postaci osobistego listu kardynała Ratzingera, który mnie poparł i podzielił moje zdanie. Kiedy został papieżem, informacja o tym, że nie jest sympatykiem książek o Harrym Potterze, obiegła cały świat.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał Tomasz Rowiński

GABRIELE KUBY (1944) niemiecka socjolog i pisarka, siostrzenica fizyka Wernera Heisenberga i ekonoma Fritza Schumachera, na własną prośbę ochrzczona w wieku ośmiu lat w kościele luterańskim, studiowała socjologię na uniwersytetach w Berlinie i Koblencji, w 1997 roku – po latach poszukiwań duchowych i fascynacji ezoteryzmem – nawróciła się na katolicyzm. Autorka wielu książek, m.in. bestselleru „Moja droga do Maryi” (1998). Na język polski przetłumaczone zostały m.in.: „Harry Potter – dobry czy zły?” oraz „Rewolucja genderowa”.

Fronda 61: Życie seksualne katolików

2011-12-01T13:09:00.001+01:00

We Frondzie 61 oprócz tematu okładkowego (Skrzypczak, Van Allen Mrówczyński, Kuby), także jak zwykle nieco o polityce i analogiach historycznych (Cichocki, Bocianowski, Górny, Rowiński), o zmaganiach z sekularyzmem (Martinez) i nauce społecznej Kościoła w czasach Benedykta XVI.

Do podejrzenia SPIS TREŚCI

Mojego autorstwa:

O wyższości własnej chwały nad prawdą, albo rządzą nami bękarty Dantego

Seks rozsądek i cywilizacja. Z Gabriele Kuby rozmawia Tomasz Rowiński

Marek Oramus w Dzienniku Polskim o "Aniołach i kosmitach"

2011-11-13T21:31:00.001+01:00

W "Dzienniku Polskim" ukazał się kolejny artykuł (Stwórcza rozrzutność Pana Boga) poświęcony mojej książce zawierającej wywiady z teologami na temat możliwości istnienia cywilizacji pozaziemskich. Autorem tekstu jest Marek Oramus.

Wśród teologów - Jacek Salij, Dariusz Kowalczyk, śp. abp Józef Życiński, Jacek Bolewski, Zdzisław Kijas, Andrzej Zwoliński, Andrzej Draguła.

Pozycja jest wciąż do nabycia choćby u wydawcy.

Tomasz Rowiński: Nie można przyklepywać problemów Kościoła!

2011-11-07T15:53:00.000+01:00

Jarosław Kaczyński nie jest mesjaszem polskiej polityki i tradycji, a ład, źródło i cele państwa liberalnego są inne niż państwa katolickiego: o politycznej, społecznej i duchowej kondycji Kościoła rzymskokatolickiego (nie tylko w Polsce) i wielu innych sprawach r z Tomaszem Rowińskim, sekretarzem redakcji kwartalnika "Fronda", redaktorem pisma "Christianitas" rozmawia Krzysztof Wołodźko.

Raz po raz wokół Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce wybucha medialna wrzawa. Zastanawiam się wtedy, czy mamy do czynienia z „jednym, świętym, powszechnym i apostolskim Kościołem”, czy może z Kościołem „łagiewnickim” albo „toruńskim”, „otwartym” albo „zamkniętym”, Kościołem „klerofaszystów” albo „katolewicy”. Jak to wygląda z Twojej perspektywy, redaktora „Christianitas”, sekretarza „Frondy”? A może jedno nie przeczy drugiemu?

Tomasz Rowiński: Wokół Kościoła dzieją się moim zdaniem niedobre rzeczy już od dłuższego czasu. Z jednej strony ewidentnie słabnie jego rola społeczna, co oznacza, że słabnie także wiara ludzi, ubywa tych, którzy widzą w Kościele swoje ocalenie. Mam wrażenie, że lekceważy się spadek powołań kapłańskich i zakonnych i próbuje się go uzasadnić choćby demografią. Nie jest to jednak wyjaśnienie wystarczające, wskazuje natomiast na sposoby przyklepywania problemów Kościoła. Mamy też znaczne, szczególnie wśród młodych, poparcie dla antyklerykałów. Może to oznaczać, że Kościół nie daje już młodym autorytetów i przekonującego języka, więc ci znajdują go sobie gdzie indziej. Niestety w świecie „pomieszania języków” odpływ od Kościoła nie musi się odbywać w pobliskie rejony, z których zawsze jeszcze człowieka można sprowadzić na powrót do Boga, ponieważ doszło jedynie do zeświecczenia wartości. Raczej odpływ ten będzie się charakteryzował wchodzeniem w opozycję, czasem pod płaszczem właśnie „otwartości”, „dialogu”, „laickości” sfery publicznej. Przeciwstawianie wartości, a nie ich harmonizowanie jest znakiem nowoczesności. Z drugiej strony Kościół jest rozgrywany medialnie i zachęcany do dwóch postaw – do zaakceptowania myślenia sekularnego w sferze publicznej i przyjęcia go jako swojego, co w praktyce oznaczałoby samoidentyfikację katolicyzmu w duchu irracjonalnego folkloru religijnego, a nie rozumności mogącej organizować lub chociaż wpływać na życie społeczno-polityczne. Inna pokusa zachęca do wejścia w postawę samowykluczenia, czyli cofnięcia swojego zaangażowania politycznego i skupienia się na sobie – odrzucenia świata. Obie pokusy są zgubne, ponieważ faktycznie stanowią przyzwolenie na absolutne rządy modusu sekularnego, który będzie wykluczał chrześcijan z życia. Pierwsza droga będzie osłabiać chrześcijaństwo w samych chrześcijanach, a druga oznacza ich wykluczenie za pomocą regulacji prawnych. Przykład Hiszpanii jest bardzo dobry – wobec nowych praw zarówno dotyczących życia ludzkiego jak i modelu rodziny trudno już być tam urzędnikiem, sędzią i równocześnie katolikiem. Inny przykład to Wielka Brytania, gdzie zniknęły katolickie ośrodki adopcyjne, ponieważ powstał nakaz prawny przekazywania dzieci homoseksualistom. Sądzę, że to jest zwykła droga jaką musi podążyć współczesna kultura liberalna. Dlatego konieczne jest zjednoczenie Kościoła wokół opinii katolickiej i to chociaż w sprawach najważniejszych. Uważam, że środowiska „otwarte” tego nie rozumieją. Nie wiem dlaczego. Może boją się otworzyć oczy? Może już zaakceptowały folklorystyczny charakter religii katolickiej? Może świadomie lub nie ulegają rozkoszom konformizmu wynikającym z możliwości dialogowania? Równocześnie jest dla mnie oczywiste, że odpowiedzią na tę sytuację nie może być agresja polityczna, czy publicystyczna, czy też pozorna obrona cywilizacji chrześcijańskiej w czym bryluje dziś parlamentarna prawica.

Użyję pewnego uproszczenia: po Soborze Watykańskim II hierarchia kościelna „postawiła na świeckich wiernych”. Prowadziło to niekiedy do sytuacji, gdy „wyemancypowany” laikat wprost odrzucał władzę swoich biskupów, papieża (skądinąd znane w dziejach Kościoła zagrożenie). W Polsce nie powstał ruch na miarę „My jesteśmy Kościołem”, ale czasem można odnieść wrażenie, że wierni czują większą więź z jakąś „opcją” w obrębie Kościoła, niż z nim samym. Nie obawiasz się, że tą drogą pójdzie u nas zeświecczenie?

T.R.: Istnienie różnorodnych zdań w Kościele nie jest niczym nowym – całe dzieje Kościoła są naznaczone zmaganiami pomiędzy różnymi perspektywami teologicznymi, dyscyplinarnymi. Oczywiście dziś różnica polega też na tym, że strony sporu są niejednokrotnie kreowane medialnie. Myślę, że trzeba zapytać, co to znaczy, że „wierni czuja większą więź z jakąś opcją w obrębie Kościoła, niż z nim samym” lub zapytać, kiedy to może być szkodliwe. W środowisku „Christianitas” określiliśmy taką sytuację znanym terminem postchrześcijanstwo. Rzadko jednak bywa to pojęcie ściślej definiowane. Kulturę postchrześcijańską opisałbym jako rzeczywistość „ufundowaną na racjonalności nieadekwatnej względem chrześcijańskiego logosu” (Piotr Kaznowski, „Christianitas a kultura postchrześcijańska”, Christianitas nr 43, s.11), ale zachowującej miano chrześcijańskiej. Weźmy jakieś przykłady z różnych stron. Oczywiście mam świadomość, że ci którzy je reprezentują oburzą się, ponieważ tak przecież dosłownie nie myślą, ale jednak od intencji ważniejsza jest praktyka wynikająca z pewnej ujawniającej się racjonalności i rzeczywistego umiejscowienia w niej chrześcijaństwa. Jeśli okazuje się, że dziejów Polski nie można zrozumieć bez katastrofy smoleńskiej, a nie bez Chrystusa, to jest to postchrześcijaństwo lub specyficzny duch romantyczny dla którego religia (choć bardzo ważna) jest ostatecznie instrumentem organizacji uczuć wspólnotowych i narodowych. Mamy też drugą stronę – tam istnieje przekonanie, że religia chrześcijańska „zawsze” służyła dialogowi, demokracji, a jej głównym zadaniem jest budowanie liberalizmu i społeczeństwa obywatelskiego. Oczywiście taki krótki opis musi wyglądać nieco karykaturalnie, ale jest w swoich zasadach prawdziwy. Jarosław Kaczyński nie jest mesjaszem polskiej polityki i tradycji, a ład, źródło i cele państwa liberalnego są inne niż państwa katolickiego. Znów dochodzimy do momentu, kiedy powinniśmy sobie uświadomić, jak ważne są zasady myślenia i że to one ostatecznie organizują sposób kształtowania się prawa pisanego i różnego rodzaju obyczajów (patrz choćby obecność krzyża w Sejmie, szkołach i urzędach). Mam wrażenie, że sojusz katolicyzmu i liberalizmu, a także romantyzmu dobiega końca. Żyjemy w czasach kiedy potrzeba jest katolicka ideowa odrębność. Podkreślam – odrębność, a nie wrogość, co oznacza zdolność do samodzielnego myślenia niezależnego od wytycznych wynikających z innych „modusów” intelektualnych, ale i zdolność okresowych sojuszów w sprawach ważnych dla katolików.

Serce Kościoła bije raczej w klauzurowych zakonach, gdzie panuje „wielka cisza”, nie zaś w studiach telewizyjnych i radiowych. Kościół wciągany w „cały ten zgiełk” publicystki, z dziwnymi obrońcami i chętnymi do poklepywania po ramieniu, albo rzucania kamieniami wydaje się bezbronny. Jaką właściwie strategię wypadałoby przyjmować w takich sytuacjach, jak wrzawa wokół ks. Bonieckiego, czy ks. Natanka? Milczeć i się modlić?

T.R.: Owszem, serce Kościoła bije tam gdzie jest modlitwa za klauzurą, ale „szczyt i źródło” życia chrześcijańskiego to liturgia, która ma wyraźny aspekt oddziaływania nie tylko mistycznego, ale i społecznego. Druga rzecz – Kościół to nie tylko serce. Samo serce nie będzie żyło jeśli nie będzie ciała, głowy, nóg, rąk, ale także uszu i ust. Jeśli pojawia się już w mediach konkretny problem i jest on szeroko omawiany, głos katolików jest wtedy konieczny. Sprawa ks. Bonieckiego jest odpryskiem sprawy Nergala, a w głębszym nurcie wynika z pytania czy katolicy powinni wyrażać publicznie swoją opinię na temat tego co dopuszczalne w sferze publicznej. Milczenie oznaczałoby tylko jedno – wycofujemy się ze świata, świat nas nie obchodzi, niech świat robi z nami co mu się podoba. Ksiądz Boniecki choć nie milczy, także przyłącza się do tego tonu. Nie sądzę byśmy zawsze potrafili zachować umiar, wyrazić swoje stanowisko w sposób doskonały, czy uniknąć przesadnych reakcji na takie czy inne wydarzenie, ale zawsze trzeba próbować. Walka o obecność opinii katolickiej w sferze publicznej – przez obronę sacrum lub wartości nienegocjowalnych jest moim zdaniem jednym z warunków do godnego wypełniania misji Kościoła na innych polach, tych mniej spektakularnych medialnie. Zarówno dla ewangelizacji jak i działalności społecznej potrzeba pewnego ładu publicznego, wyraźnego stanowiska wierzących, które będą chroniły chrześcijańskiego rozumienia choćby charytatywności. Antyprzykładem mogą być tu właśnie zlikwidowane brytyjskie katolickie ośrodki adopcyjne, które nie mogły istnieć ponieważ zabrakło w państwie brytyjskim elementarnych wartości i sprawiedliwości. Powinniśmy pamiętać, że walczymy o cały świat, a nie tylko o nasze katolickie getta.

Istnieje dość popularna teza, że pokolenie „dinozaurów Soboru Watykańskiego II”, zakochanych w „Kościele otwartym” zastępuje powoli, ale nieubłaganie generacja młodych, gniewnych i „fanatycznych” „konserwatystów katolickich”. Pierwsza rzecz: uważasz taki podział za uprawniony, czy kolejny publicystyczny humbug? Rzecz druga: jak Ty sam trafiłeś w objęcia „arcyintegrystów” z „Christianitas”?

T.R.: Jedyne co mogę powiedzieć na temat pierwszej części pytania to przekonanie, że Kościół rozumiany jako „otwarty” wszedł w kryzys wynikający w dużej mierze z jego zderzenia z rzeczywistością. Na poziomie uniwersalnym wynika on z porażki pewnych interpretacji katolickości jakie pojawiły się przed, jak i po Soborze Watykańskim II. Także, co ważne, z kompletnej porażki idei chadecji na poziomie politycznym. Inspiratorami XX wiecznej chadecji byli w dużej mierze Paweł VI i Jacques Maritain. Maritain uwierzył, że istnieje jedność rozumu pomiędzy światem demokracji liberalnej i chrześcijaństwem, i że chrześcijanie powinni nasycać świat wartościami poprzez szeroki udział we władzy. Skończyło się to całkowitą korupcją ideową partii chadeckich, ponieważ w praktyce ważniejszy stał się udział we władzy i „skuteczność” niż agenda katolicka. We Włoszech chadecja rządziła pół wieku opierając się na programie obrony państwa przed komunistami, a sama wprowadziła rozwody i szeroki dostęp do aborcji. Dlaczego katolicy na to nie reagowali? Ponieważ uznali, że Kościół pobłogosławił liberalny modus sprawowania władzy – ustami Ojców soborowych, swojego najwybitniejszego filozofia i autorytetem papieża. Kolejni następcy intelektualni Maritaina utwierdzali opinię publiczną w przekonaniu o słuszności nowych koncepcji (np. V. Possenti). Symboliczną, finalną porażką złudzeń chadeckich było odrzucenie kandydatury Rocco Buttglionego jako kandydata na komisarza europejskiego. Okazało się, że „skuteczność” chadecji jest bliska zeru jeśli naprawdę zamierza reprezentować wartości chrześcijańskie, a modus polityczny dzisiejszej Europy, ów błogosławiony „secular reason”, pozytywnie wartościowany przez Maritaina jako „autonomia czynnika doczesnego wobec prerogatyw nadprzyrodzonych” dawno wypluł chrześcijaństwo i go nie chce i nie potrzebuje. Pół wieku pracy zostało zmarnowane z powodu błędów intelektualnych.
Jeśli to co zostało powiedziane do tej pory jest choć do pewnego stopnia reprezentatywne dla myślenia „arcyintegrystów” z „Christianitas” to do takiego myślenia doprowadziły mnie studia jakie prowadziłem nad chrześcijańską myślą polityczną – najpierw w antyku i wiekach średnich, a potem coraz bliżej nowożytności. To element teoretyczny. Elementem praktycznym było rozczarowanie jakie musi spotkać każdego maritainistę, którym kiedyś byłem, próbującego realizować swoją postawę w życiu. Dotyczyło to bardzo konkretnie mojego zaangażowania, około roku 2007, w reaktywację pisma „Res Publica Nowa”. Na początku wyobrażaliśmy sobie, że powstanie pismo oparte na zasadach „artes liberales” czy liberalizmu mądrości rozumianego znacznie szerzej niż liberalizm ideologiczny, czy nowoczesny. Miałem nadzieję na zaistnienie tam nurtu chrześcijańskiego, który chciałem zresztą reprezentować. Dobrze pamiętam losy pewnego mojego tekstu, który ostatecznie się nie ukazał. Wojciech Przybylski – dzisiejszy wydawca, a wtedy lider grupy kilka razy odsyłał ten tekst bym złagodził jego chrześcijańską wymowę. Jak dobry chadek robiłem wszystko by tekst się ukazał, odkrawając kolejne istotne moim zdaniem elementy refleksji. Usprawiedliwienie się łatwo znajdywało – przecież ważna jest „skuteczność” czyli obecność. Szeroki liberalizm tego pisma mógł polegać tylko na równoważeniu aspektów. Zatem, jak sądziłem, ważniejsze, żeby znalazł się w pierwszym numerze tekst wypruty z odniesień religijnych, ale adekwatny na poziomie zasad. Nie przyszło mi do głowy, że jest to być może, na głębszym poziomie, niemożliwe. Niedługo potem nastąpiły kolejne zdarcia zasłony złudzeń. Na salonie24 istnieje dziś już praktycznie nieaktywny blog „Państwo Rowińscy”, na którym 6.12.2007 razem z żoną umieściliśmy polemikę z tekstem Jacka Hołówki z Rzeczpospolitej o iv vitro. Publikacja ta miała swoje echo wśród czytelników. Okazało się, że dla liberalnego wydawcy nasz tekst był nieodpowiedzialny, a samo założenie bloga pewnego rodzaju samowolą psującą przez swój radykalizm wizerunek odradzającego się pisma. Jednak jako dobry uczeń Jacques’a Maritaina sytuację tę uznałem za konieczną dyskusję wewnątrzredakcyjną, element dialogu różnych punktów widzenia. Wojciech Przybylski powstrzymał mnie od odejścia. Jednak ostatecznie doszło do rozstania podczas wydawania pierwszego numeru odnowionej „Res Publiki”. Pomijam permanentnie antyklerykalne wypowiedzi Marka Zaleskiego na spotkaniach redakcyjnych, jednak czarę goryczy przelała decyzja o publikacji antykatolickego paszkwilu autorstwa Hołówki jako przemowy do niewielkiego dziełka J. S. Milla „O naturze” dołączonego do pierwszego numeru wznowionego periodyku. Na postawione ultimatum o konieczności wyboru przez wydawcę (czyli W.P.) pomiędzy moją osobą jako redaktora, a drukiem artykułu nie było reakcji poza dalszym nieprzerwanym trwaniem procesu wydawniczego. Tak zakończyły się moje przygody jako maritainisty i respublikanina. Ze środowiskiem „Christianitas” byłem już wtedy w kontakcie od jakiegoś czasu. Po rozstaniu z „Res Publiką Nową” nastąpiło dalsze zbliżenie z redakcją Pawła Milcarka jako zupełnie odrębną propozycją myślenia o obecności katolicyzmu w świecie.

Porozmawiajmy chwilę o „Pressjach”. Przeczytałeś numer o Papieżu? Jest lepszy czy gorszy od okładki? Zajrzysz na dłużej do numeru o lewicy? Czytałem na portalu „Frondy”, że nie warto po niego sięgać, ale to chyba była przekora...

T.R.: Numer o Papieżu przeczytałem prawie cały i miałem do niego sporo zastrzeżeń. Wymienię tylko jedno, chyba najważniejsze. Nie mogę się zgodzić z diagnozą recepcji myślenia Jana Pawła II, którą Paweł Rojek sprowadził do chrześcijańskiego powołania do bycia „królami, prorokami, kapłanami” przeciwstawionego idei 4R, czyli połączeniu „religii, rodziny, rynku i rozsądku”. To przeciwstawianie nadprzyrodzoności i doczesności jest zmorą dzisiejszego myślenia chrześcijańskiego, które skutkuje tym, że wielu wierzących i niewierzących postrzega wiarę jako rzeczywistość na skrzyżowaniu mitologii i fantastyki społecznej. Nie chciałbym przedłużać tego wątku, ale dychotomia (dualizm) Rojka przywołuje jedno zasadnicze pytanie – jak w życiu chrześcijan ma się przejawiać kapłaństwo, proroctwo i królestwo? Można polemizować z konkretnymi przejawami idei 4K, ale przecież powołanie chrześcijańskie swoje konkretne wcielenia. Przeciwstawienie postawy KPK i 4K grozi czymś bardzo konkretnym – rozerwaniem zasad praktycznego działania katolików w świecie i naszej religijności, z która dzieją się wtedy dziwne rzeczy – uwewnętrznia się, prywatyzuje, lub zamienia się w pewnego rodzaju estetyzm, dodatek kulturowy. Wartościowy do póki nie przeszkadza, a zatem będący użytecznym narzędziem państwa liberalnego w zintegrowaniu pewnych określonych grup społeczeństwa wedle ich ekstrawaganckich (religijnych) potrzeb. Dlatego powtarzam pytanie. Co to znaczy być KPK? Przecież nie będziemy teraz jako kapłani przebierać się za biskupów, jako prorocy jeść szarańczy, a jako królowie przywdziewać gronostajów. To właśnie byłby jakiś postchrześcijański estetyzm. Tak jak estetyzmem była europejska chadecja strojąca się w piórka chrześcijaństwa. Ale nie tylko chadecja, także wiele innych zjawisk, które prezentują się jako chrześcijańskie, ale praktykują już zupełnie coś innego.
Co do okładek to wolałbym się już nie wypowiadać w tej kwestii.

I na koniec, króciutko: doczekam w najbliższej pięciolatce osobnego numeru „Christianitas” o Katolickiej Nauce Społecznej? Z tekstami, np. Rafała Łętochy? Czy to ma być już na stałe działka „Nowego Obywatela”?

T. R.: Hm, to jest bardzo dobre pytanie. Nie potrafię na nie odpowiedzieć. Być może kiedyś dojdziemy do takiego punktu, że zechcemy coś powiedzieć na ten temat. Na razie staramy się przemyśleć i zrozumieć to co wydaje nam się najważniejsze – a zatem pewne zasady teologii i filozofii – zagadnienia permanentnie mieszane i mylone, a potem źle praktykowane – natura, łaska, a w ich kontekście liturgia, polityka, kondycja chrześcijaństwa. Być może jeszcze nie wiemy co byśmy mogli powiedzieć od siebie w sprawach nauki społecznej Kościoła – w sposób wyczerpujący i głęboki, a może to trochę nie nasze powołanie. Na koniec mogę tylko dodać, że nie podoba nam się watykański pomysł sformułowania gospodarczego rządu światowego. Pomysł ten reprezentuje wiele z tego co powyżej przedstawiłem jako zagrożenia dla misji Kościoła.

Dziękuję za wywiad.

Warszawa, 7 XI 2011 r.

Tomasz Rowiński – historyk idei, publicysta i redaktor "Christianitas", sekretarz redakcji kwartalnika "Fronda", autor dwóch książek z wywiadami, mąż Ewy, tata Marty, trowinski.blogspot.com.

za: http://lubczasopismo.salon24.pl/consorozmawia/post/361354,tomasz-rowinski-nie-mozna-przyklepywac-problemow-kosciola

"Dwa radykalizmy życia chrześcijańskiego" w zbiorze "Małżeństwo i rodzna"

2011-10-18T21:47:00.000+02:00

Ukazała się właśnie druga książeczka z serii „O świeckich, dla świeckich, przez świeckich” pod redakcją Sławomira Zatwardnickiego redaktora naczelnego gazetaswiecka.pl

W zbiorku mój artykulik "O dwóch radykalizmach życia chrześcijańskiego" dostępny też na blogu.

Książeczka do zakupienia TUTAJ

----------------------------------------

Obok socjologicznych, psychologicznych i teologicznych rozpraw na temat małżeństwa i rodziny toczy się zwyczajne, codzienne życie. Raz jest ono szczęśliwe, innym razem trudne, a czasem wręcz tragiczne. Autorzy książki prezentują swoje subiektywne, z perspektywy świeckich katolików, spojrzenie na te rzeczywistości. Warto podjąć ten temat i zwrócić uwagę na tradycyjne małżeństwo i rodzinę, dzisiaj coraz częściej spychane na margines życia społecznego. Warto skonfrontować własne doświadczenia z doświadczeniami innych. Duszpasterzy zachęcamy natomiast do spojrzenia na życie rodzinne oczami świeckich.
Książka w serii „O świeckich, dla świeckich, przez świeckich”.

Spis treści

Wstęp
Narzeczeństwo a obrotowe drzwi (Dorota Wójtowicz)
Każdy ma swoją historię miłosną (Karina Gwóźdź)
Żona jako własność (Michał Wojciechowski)
Ślub w stanie wojennym (Zofi a Myślińska)
Przysięga coraz mniej znaczy. Wywiad z dr. Jackiem Pulikowskim (Agnieszka Dubiel)
Jaki jest cel małżeństwa? (Michał Wojciechowski)
Recepta na trwałe małżeństwo (Zofi a Myślińska)
Razem jako zespół (Adam Dylus)
Małżeństwo na przekór światu (Bolesław Zujewicz)
Dziękczynienie. Planowanie. Wszyscy jesteśmy biznesmenami, ale nie wszyscy wierzącymi (Sławomir Zatwardnicki)
Nowocześni albo szczęśliwi. Wywiad z dr. Jackiem Pulikowskim (Agnieszka Dubiel)
Narodziny do bycia matką (Barbara Legierska)
Narodziny do bycia ojcem (Janusz Kawik)
Dziecko w rodzinie. Pokojowy przewrót (Tomasz Gorol)
Rodzina – sposób na doskonałość (Monika Węgrzyn)
Matki – służące (Sławomir Zatwardnicki)
Tajemnice rodzinne. Bolesne (Prowincjałka)
Święta Rodzina w każdej rodzinie (Jan Maria Odyniec)
Zabobony współczesne (Sławomir Zatwardnicki)
Związek mistyczny (Kamil Pelczar)
O dwóch radykalizmach życia chrześcijańskiego (Tomasz Rowiński)
Niewidzialna miłość (Marek Łazarowicz)
Rozmowa z dr. Tomaszem Telukiem (Piotr Bryła)
Felieton o wariatach (Sławomir Zatwardnicki)
Przemocą w rodzinę (Zbigniew Kopczyński)
Gangsterska familia (Rafał Kołodziej)

(OD WYDAWCY)

Katolicy bez właściwości politycznych

2011-10-17T09:27:00.001+02:00

Szum medialny, który zrobił się, gdy jeden z katolickichtygodników, jeszcze przed wyborami, odrzucił cykliczny felieton Pawła Milcarka,przedkładając partyjną strategię wyborczą ponad obowiązek przypominaniawszystkim politykom o podstawowej wartości ochrony życia od poczęcia jest czymśspołecznie potrzebnym. Faworyzowanie doraźnych strategii politycznych nadsprawy fundamentalne wskazuje bowiem na problem, który katolicy mają dziś zpolityką. Nie chodzi już tylko o krytyków jawnie odrzucających obecność opiniikatolickiej w polityce lub głoszących jej nieskuteczność ze względu naprzywiązanie do zasad etycznych. Sami wierzący coraz częściej nie mogą odnaleźćswojej reprezentacji wśród partyjnego spektrum. Stan bezsiły, a także bezradnościelit katolickich w Polsce, poza samą sceną rozgrywek partyjnych, najlepiejwidać w przestrzeni intelektualnej. Wystarczy przyjrzeć się katolickiej prasiei publicystyce, by zauważyć, że nie tworzy ona prawie w ogóle odrębnejrefleksji nad polityką czy choćby meta-polityką. Nawet jeśli się to zdarzy, wwiększości przypadków refleksja ta ma miejsce na tak wysokim poziomieabstrakcji i ogólności zasad, że tylko bardzo wyrobiony czytelnik potrafipowiązać te rozważania z rzeczywistością praktyki politycznej. Jak się mado bieżącej polityki kategoria mesjanizmu, proroka czy nawet dobra wspólnego?Co więcej, ogólność prezentowanych zasad sprawia często, że wszyscy się z nimizgadzają, jak i z szeregiem innych wypowiedzi. Tak jest choćby zuwierzytelniającą mantrą coraz bardziej pustych sloganów: prawa człowieka,wolność, demokracja. Wiek dwudziesty, a jeszcze mocniej ostatnie lataprzekonały nas, że mogą one znaczyć wszystko i nic. Powtarzanie ich dlauzasadnienia swojej postawy, albo wskazuje na naiwność, albo też głębokikompleks wynikający z wmawianego katolikom autorytaryzmu i rzekomo dominującegocharakteru ich religii. Ostatecznie jednak tego typu poprawnościowa retorykawpycha katolików ślepy zaułek, który ma swoje typy istnienia i sposobypraktycznej realizacji w katolickiej produkcji intelektualnej. Oczywiście nieprzekładają się one, bo i nie mogą, na żadną formę politycznego zaangażowania.Tym też kończy się przyjęcie wspomnianej retoryki - zanikiem publicznej, wznaczeniu politycznej, opinii katolickiej.

Dodatkowo trzeba zaznaczyć, że przypadki refleksjipolitycznej stanowią i tak niewielką część intelektualnej treści, jaka powstajew redakcjach, czy opiniotwórczych gremiach katolickich. W większości przypadkówspotykamy zwykle trzy inne strategie radzenia sobie z rzeczywistością polityki- są wynikiem przyjęcia dominującego myślenia sekularnego. Według tego schematusamodzielna opinia katolicka o charakterze politycznym jest sprawąniebezpieczną, dlatego albo sfery religijna i polityczna muszą być separowane,albo pojawiać się na niekompatybilnych poziomach, albo też rola religii ma byćsłużebna wobec świeckiego dyskursu politycznego i niejako ubezwłasnowolniena.Przyjrzyjmy się zatem konkretnym strategiom. Pierwsza polega na zasadniczymbraku zainteresowania politycznością, a więc na zamykaniu się w przestrzeniproblemów sensu stricte religijnych w sposób jaki określa to mainstream w wymienionych powyżej kryteriach.Religia istnieje jedynie w powiązaniu religijności z szeroko rozumianymiprzestrzeniami kultury, psychologii, czasem także filozofii. Druga strategia wswoim zasadniczym rysie polega na przyjmowaniu pozycji służebnej wobecwybranego stanowiska politycznego funkcjonującego w głównym nurcie życiapolitycznego, które uznaje się za bardziej wartościowe od innych. Wartość tazazwyczaj nie ma jednak bezpośredniego związku z główną agendą katolicką wpolityce, nie mówiąc o szerszym rozumieniu czym jest katolicka polityka.Praktyczną cechą tego stanowiska jest omijanie trudnych, z perspektywy nauczaniaKościoła, wątków w programie „swojej” siły politycznej, przy podkreślaniusłabości oponentów. Przeważnie słabość ta polega na “braku skuteczności” lubniedostatecznie patriotycznym wyrobieniu. Są to sprawy ważne, ale niezasadnicze i wymagające odrębnego traktowania. Jest także trzecia postawa,która stara się przełamać owo desinteressment pierwszego i niepewnezaangażowanie drugiego. Czyni ona ze swoich łam otwarte forum, na którymreligia występuje jako pewnego rodzaju specyficzny arbiter, który jednak niewydaje żadnych sądów o prezentowanych poglądach lub w zakamuflowany sposóbskrycie wchodzi w strategię numer dwa. Często dzieje się to poprzez ucieczkę wpolityczne didaskalia, takie jak estetyka wypowiedzi danej opcji, przynależnośćśrodowiskowa redaktorów, czy uleganie ogólnemu emocjonalnemu nastawieniu wobecpartii i polityków, a nie ocena zasadniczych kwestii polityki katolickiejklarownie wyłożonach w dokumentach Kościoła. Zatem, w każdej z tych strategiialbo nie chodzi już o świat chrześcijański i prawa chrześcijańskie (ale teżprawa chrześcijan), albo staje się ono tym samym co religijny i politycznyliberalizm lub ewentualnie pogańską religią polityczną. Tak się dzieje, gdykatolicy nie mają swojego zdania - usuwają się na bok, służą pomniejszym bożkomlub przejmują obce sobie idee. Jeśli tak jest faktycznie, mamy tu do czynieniaz tragiczną intelektualną pomyłką.

Zbierając te propozycje trzeba powiedzieć, że wszystkie onestarają się ominąć zasadnicze zadanie myśli chrześcijańskiej w polityce, jakimjest głoszenie w porę i nie w porę sprawiedliwości, która swoje oparcie możeznaleźć tylko w Bogu. Przypomniał to podczas swojej ostatniej pielgrzymki doNiemiec papież Benedykt XVI. Dziś jednak wierzący utwierdzają się tylko wprzekonaniu, że polityka została pozostawiona ich prywatnym i subiektywnymsądom i nie ma w niej miejsca na bardziej trwałe zharmonizowane rozumne zasady.Pozostaje równoważenie praktyki według własnego samopoczucia pomiędzy bliższymii dalszymi opcjami istniejącymi na agorze, bez wnoszenia na nią tego coodrębnie katolickie. Czy oznacza to, że Kościół i jego intelektualiści sprawypolityki, które mają charakter najbardziej publiczny, wyrzucił ze swojegorozważania w ramach rozdziału państwa od Kościoła? Jeśli odrzucamy swój udziałw polityce jako konsekwentni katolicy przyznajemy jedynie rację tym, którzytwierdzą, że religia jest naszą prywatną sprawą.

Słabość chrześcijan wobec spraw publicznych widać także wsposobie w jaki opisywane są próby chrześcijańskiej praktyki politycznej. Jeśliza dwa sposoby chrześcijańskiego politykowania uznamy prawicę katolicką ichadecję to prawicę oskarża się o ideowy radykalizm i praktyczny idealizm, achadecję o ideowy kwietyzm i praktyczną korupcję zasad. Różnica w tychoskarżeniach jest tylko jedna, ale zasadnicza – zarzut wobec prawicy będziewyprowadzony z perspektywy świeckiego fundamentalizmu, który pośredniokształtuje sposób myślenia wspomnianych powyżej katolickich twórców opinii, aporażkę chadecji można zrozumieć jedynie z perspektywy rozumu zawartego wkatolickim nauczaniu o państwie i polityce. Z perspektywy świeckiegofundamentalizmu chadecja pozostaje bez zarzutu, ponieważ nie przeciwstawia siępragmatyce władzy unikającej jakichkolwiek zewnątrzsystemowych ingerencji. Widaćto zresztą po jej liczebnej reprezentacji w parlamentach wielu europejskichpaństw. Równocześnie nie jest wstanie lub nawet już nie chce przeprowadzaćchrześciajńskich spraw przez parlamenty ponieważ sprywatyzowała swojeprzesłanie i podmieniła swój modus vivendi ze zmysłu katolickiego nafundamentalizm laicki. Tymczasem nurt, który określiliśmy mianem prawicykatolickiej pomimo, że wydaje się wierny katolickim prerogatywom wegetuje namarginesie polityki nie znajdując także zbytniego poparcia w kręgach hierarchiikatolickiej. Ta niejednokrotnie skłania się bądź ku chadecji, bądź ku którejś zdróg proponowanych mniej lub bardziej wprost, przez większość publicystykikatolickiej. W obu przypadkach jest to oddanie spraw katolickich i samejsprawiedliwości pod panowanie laickiej skuteczności zawsze skłonnej dodrastycznego oddzielania władzy od sprawiedliwości i prawa, czego przykładembyły XX wieczne totalitaryzmy. Władza oparta na świeckim fundamentalizmieprzede wszystkim zainteresowana jest zdobywaniem władzy i to całej władzy bezokreślania jej celu poza samym “panowaniem”. Także polski mainstream niepotrzebuje realnego wpływu na kształt prawa w Polsce wedle określonych zasad.Osiąganie takiego celu jest być może nawet łatwiejsze gdy dysponuje się mniejsząsiłą. Znaczenie ma reprezentacja przekonań na nie rozległość machiny, gdziezawsze trwa osłabiająca gra sekularnych interesów. Taki kształt mogłaby przyjąćopinia katolicka w Polsce, gdyby nie zostało zaniedbane samodzielne myślenie otej perspektywie. Swego rodzaju polityczna kolonizacja.

Nowożytna, a także współczesna myśli i praktyka politycznabez wątpienia poszła za Makiawelem, a jeszcze bardziej za jego następcami,którzy ten aspekt ludzkiej aktywności sprowadzili do pewnego rodzajutechnologii. W tej technologii religia, prawa, historia, a wreszcie samczłowiek są jedynie przedmiotami i narzędziami kształtowania “porządkupublicznego” bez związku z podstawowym zadaniem rozumu - rozróżnianiem dobra izła. Polityka jaką oglądamy także w Polsce została zredukowana do aspektówskuteczności ekonomicznej czy etatystycznej, a przede wszystkim do skutecznościzdobywania samej władzy i jej opanowywania. Można powiedzieć, że taki kształtrzeczywistości politycznej jest niebezpieczny, ale równocześnie pozwala wpływaćdobrze ukierunkowanym ideom na kształt postpolitycznego bezładu, który poddasię niejednemu prądowi byle zwiększyć doraźnie sferę wpływu. Nie powinno to byćprzedmiotem większego zainteresowania katolików, ponieważ nie prowadzi dorealnego zmieniania spraw najistotniejszych z perspektywy katolickiej. Miałkośćpanowania dobrze pokazuje niewielki zasięg i iluzoryczność reform i instytucjipozostawionych przez ostatnie rządy. Jeszcze wyraźniej dotyczy to agendykatolickiej, którą wspiera się słownie, ale w czynach już tylko pozornie.Traktuje się ją rzec by można na poziomie folkloru.

Tomasz Rowiński

za: rebelya.pl

Przywództwo polityczne. O 205 numerze Res Publiki Nowej.

2011-10-13T12:23:00.001+02:00

Z zainteresowaniem przeczytałem 205 numer Res Publiki Nowej (RPN), która tuż przed wyborami parlamentarnymi podjęła problem przywództwa politycznego. Można powiedzieć, że numer ten ma swój wizualny kontekst. Dopiero co ukazał się film dokumentalny poświęcony Jarosławowi Kaczyńskiemu zatytułowany „Lider”. Lider znaczy przywódca. Stawiam sobie jednak pytanie, czy faktycznie temat dziś jest autentycznie ważny, czy może był tylko chwytliwy przedwyborczo. Zdania na ten temat zapewne będą podzielone tak samo jak głosy po premierze wspomnianego filmu. Wiele zachwytów, ale też opinii od osób bliskich światopoglądowo byłem premierowi, ale odległych pokoleniowo, że to nie jest dobry obraz, a jedynie przydługa agitka polityczna Prawa i Sprawiedliwości.

Dlaczego o tym wszystkim tu wspominam? Może dlatego, że nie będąc wyborcą żadnej z dwóch mainstreamowych partii obserwuję wyścig wyborczy z innej perspektywy. Nieco podobne wrażenia jak po obejrzeniu filmu „Lider” mam po wstępnej lekturze czterech programowych tekstów redaktorów RPN. Jakby to była wydłużona ulotka wyborcza przygotowana przez think-tank Platformy Obywatelskiej, czyli jak być surowym dla rządu, ale nie za bardzo. Ostatecznie nie musiałby to być żaden zarzut skoro rozwój politycznych instytucji intelektualnych jest raczej pozytywem ostatnich lat i wiąże się z wchodzeniem w działalność publiczną pokolenia dzisiejszych 25- 30 letnich ekspertów, publicystów i działaczy. A jednak jeśli wydawca pisma zawiadamia, że mamy tu do czynienia z najlepszym intelektualnie pismem w Polsce doświadczam rozczarowania przy lekturze. Rozczarowanie to przede wszystkim polega na braku konkretnych propozycji nieustannie wspominanej konieczności reform, ale też na braku podjęcia głębszej refleksji nad zasadami polityki. Oczekiwałbym choć jednej z tych dwóch spraw. Nie jestem liberałem, ale z przyjemnością przeczytałbym refleksje młodych polskich przedstawicieli tego nurtu nad zasadami polityki. Tymczasem muszę wydłubywać z tekstów nie tyle nawet elementy zasady, co diagnozy kondycji. Zamiast tego sporo jest ogólników. Dobre, blisko siebie położone przykłady daje w swoim tekście Artur Celiński: „…proponowane jest stworzenie mechanizmów, które umożliwią mieszkańcom realny, partnerski i oparty na wzajemnym szacunku udział w sprawowaniu władzy” i dalej: „Przywódca będzie zaś zdolny do tego, aby razem z mieszkańcami tworzyć politykę rozumianą jako agenda osiągania wyznaczonych celów przy wykorzystaniu dostępnych narzędzi i posiadaniu zasobów […]Celem jest wypełnienie luki w realizowanej w Polsce koncepcji przywództwa – eliminacja ignorancji, rozmijania się polityki z oczekiwaniami obywateli i przerwanie tego błędnego koła, które sprawia, że połowa z nich zostaje w domach podczas wyborów”. Twierdzenia takie wyglądają na ciągi powierzchownie słusznych lecz dość banalnych stwierdzeń. Jeśli kryją się za nimi jakieś konkrety dobrze by czytelnik mógł je zobaczyć. Niestety taka szansa się nie pojawia.

Wojtek Przybylski bardziej odkrywa karty politycznej gry, co w pewnej mierze dobrze robi jego analizie jako tekstowi politycznemu. Otwarcie nazywa zwolenników Jarosława Kaczyńskiego troglodytami. Zapewne jest to epitet mający jedynie opisowy, można powiedzieć, przyrodniczy charakter, a jednak powszechnie bywa w publicystyce i życiu prywatnym także, uważany za obraźliwy. Publicysta zauważa, że sprawiedliwość społeczna w Polsce jest często jedynie pretekstem do rewanżu i powinniśmy zrezygnować z tej retoryki na rzecz „zwiększenia wydajności”. To jest ciekawy problem dyskutowany w Polsce od dwóch dekad i dotyczy choćby oceny reform gospodarczych Leszka Balcerowicza. Trudno jednak podjąć szczegółową dyskusję w tej sprawie bez konkretów w postaci przykładów rewanżyzmu, ale też przede wszystkim bez dyskusji na temat tego czym jest sprawiedliwość społeczna i jaki kształt powinna mieć. Propozycja zastąpienia jej sprawnością proceduralną wydaje się technokratyczną utopią. I nie chodzi tylko o upychanie pod etykietę „emocji”, społecznych i narodowych wartości, choć to także generowany pobocznie problem liberalnej technokracji. Mam na myśli zasadnicze rozumienie polityczności. Sprawność może być jedynie elementem dążenia do sprawiedliwości społecznej, która zawsze ma charakter polityczny, a więc w takim czy innym stopniu zależy od decyzji polityków na różnych stopniach systemu władzy. Czy propozycja większej proceduralności w kwestiach sprawiedliwości społecznej jest ostatecznie odpowiedzialna wobec obecnie rządzących? Moim zdaniem skłania ich do jeszcze większego zobojętnienia wobec problemów społecznych – rozdzielenia tego co polityczne, zasadniczo PR-owe, skupione na zdobyciu i utrzymaniu władzy, od tego co ludzkie. Komisja Palikota, która miała na celu likwidację absurdów w prawie była projektem o charakterze politycznym, a nie technokratycznym. Jednak do przeprowadzenia tej akcji potrzebna była polityczna wola reprezentująca określoną ideę. PR połączony z przekonaniem, że wystarczy pomanipulować przy „maszynie państwowej”, by osiągnąć efekt zakończył się fiaskiem. Finalnie okazuje się, że propozycja technokratyczna wzmacnia tylko populizm „państwa miłości”. Bez idei politycznych nie możemy zmieniać instytucji, ponieważ nie tylko nie wiemy jak to robić, ale i po co. A także z kim. Do usprawnienia techniki administrowania potrzebne jest wciągnięcie polityków w podejmowanie decyzji na poziomie rozpoznawalnych dóbr, choćby w minimalistycznym zakresie – powinno się im przypominać, ze mają się zająć czymś więcej niż zdobywaniem władzy. Jeśli tego nie będzie dalej możemy oglądać cedowanie przez polityków swoich uprawnień opartych na mandacie demokratycznym na teoretycznie odpolitycznionych technokratów, którzy w rzeczywistości są jedynie biurokratami niezainteresowanymi jakąkolwiek zmianą poza „pragmatyzacją”. Ta jednak także powinna mieć u podłoża decyzję polityczną określającą jej granice. Zbyt łatwo bowiem pragmatyka koliduje z ludzkim życiem. By jednak tak się stało potrzebne jest formułowanie zadań polityki nie z perspektywy panowania, ale odpowiedzialności i źródeł porządku politycznego. Przemyślenie tych spraw to ważne zadanie dla każdego think-tanku. Nie można zrobić kroku naprzód bez zmiany dzisiejszego sposobu definiowania władzy.

Lektura artykułu Marcina Moskalewicza potwierdza moje obawy co do zasad filozofii politycznej jaką wykładają nam redaktorzy Res Publiki Nowej. Finał tekstu daje wyraźną afirmację rozdzielnia polityczności (skuteczności politycznej), jako sprawowania władzy, a skuteczności technicznej. Sama skuteczność techniczna jest nikłą wartością jeśli nie realizuje założeń politycznych, a nie może tego robić jeśli władza nie jest reprezentacją żadnych idei (wolę mówić o dobrach), a jedynie reprezentantem woli posiadania władzy. U Moskalewicza jednak mamy do czynienia z pewnego rodzaju błędnym kołem, które implicite dostrzegam także w innych tekstach dyskusji redakcyjnej w 205 numerze RPN. Przytoczmy fragment: „…dla politycznej, a nie wyłącznie technicznej skuteczności, potrzeba nam widzialnej i namacalnej reprezentacji, zogniskowanej w osobie przywódcy, który będąc fasadą, jest jednocześnie podstawą politycznego bytu państwa”. Skuteczność techniczną rozumiem tu jako sprawne działanie „maszyny państwowej”, skuteczność polityczną jedynie jako utrzymanie władzy mającej wobec maszyny charakter zasadniczo symboliczny (maszynę możemy naprawić, uruchomić, ale bezpośredniej władzy nad jej działaniem nie mamy – możemy ją jeszcze popsuć ewentualnie – systemy totalitarne i niektóre demokracje próbowały ją jeszcze zbudować na nowo). Trudno inaczej postrzegać ten rodzaj myślenia o polityczności, kiedy „osoba przywódcy”, a więc i „zasada reprezentacji” okazują się jedynie fasadą. Jeśli fasada jest podstawą politycznego bytu państwa oznacza to ni mniej ni więcej tylko tyle, że polityka jest zorganizowanym kłamstwem, zasłoną mającą na celu odwrócenie wzroku obywateli w innym kierunku. Patrząc wprost zobaczylibyśmy samą naga władzę niezdolną jednak do podjęcia rzeczywistych zadań polityki, poza, jak dobrze zauważył Przybylski, przywoływaniem wciąż stanu wyjątkowego w sytuacji gdy coś się psuje. Problem w tym, że stan wyjątkowy jedno naprawia, a co innego przy okazji niszczy. Co pozostaje? „Umiejętność wykreowania przekonującej wizji przyszłości”, czyli to co do tej pory tylko bardziej. Oznacza to znowu PR, który jest ciągłą „kreacją przekonywujących wizji” – błędne koło się domyka. I jest lustrzanym odbiciem korumpowania społecznych „emocji”, o którą się oskarża drugą dominującą w dyskursie publicznym partię. Tyle, ze ten drugi dyskurs odwołuje sie do ciągłości idei scalających europejską formę polityczną – patriotyzmu, państwowości, narodu i religii. Sądzę raczej, że potrzebne jest przemyślenie zasad polityki tak, by opisać rzeczywistość poza dychotomią techniki władzy i techniki emocji. W innym przypadku wciąż będziemy podsuwać naszym politykom pokarm, z którego zrozumieją tyle, że władza ma służyć przede wszystkim im samym, a odpowiedzialność mogą przekazać innym – różnego rodzaju specjalistom od technologii społecznych. Jak w takiej sytuacji proponować jakiekolwiek działanie dla dobra publicznego, które zawiera w sobie element pragmatyczny, ale się do niego nie sprowadza?

W artykule wydawcy RPN pojawia się także postać Adama Smitha: “Magia ‘niewidzialnej ręki rynku’ Adama Smitha opiera się na fundamentach silnego i efektywnego systemu sądowniczego, chroniącego patenty, własność intelektualną, zobowiązania gospodarcze i tym podobne. Bez wyraźnej poprawy w tej sferze nie będziemy wstanie pomnażać narodowego bogactwa”. Jednak Adam Smith był przede wszystkim moralistą, a nawet teologiem, a nie teoretykiem sprawnego państwa. “Niewidzialna ręka rynku” może działać, ale środowisku określonych przekonań moralnych. Współczesne kryzysy monetarne wskazują, że porzucenie określonego szkieletu cywilizacyjnego opartego na chrześcijaństwie wprowadza nas na ocean chaosu gdzie konieczna jest interwencja państwa. Jednak nawet interweniujący nie mają pewności co do sposobu działania. Nie jestem ekonomistą więc nie będę głębiej wchodził w ten obszar. Jednak analogicznie przy erozji etycznego charakteru działania politycznego sprawne sądownictwo będzie jedynie katedrą bez fundamentu dlatego ważne jest by państwo na swój sposób rozpoznawało aspekt jakim jest formacyjne znaczenie prawa, a wiec i Prawodawcę stojącego za prawem naturalnym. Państwa wyzbyte sprawiedliwości są tylko zorganizowanymi bandami zbójców, jak mówił pewien klasyk.

Osobno warto przeczytać artykuł Michała Wysockiego, który, pomimo posiadania pewnych trudności wspomnianych powyżej, jest ciekawą propozycją diagnozy problemów relacji pomiędzy państwem a politykami. Słabość polskich przywódców wynika, jego zdaniem, przede wszystkich z kształtu instytucjonalnego polskiego ustroju utrudniającego wskazanie najważniejszej osoby w państwie, ale także ze specyficznej sytuacji polityków, od których oczekuje się niejako podtrzymywania na swoich barkach całego państwa miast wchodzenia w rolę, która sama jest utrzymywana siłą społeczności i ustroju. Objaśnienie konstytucyjne nie rozwiązuje jednak tego dylematu (chodzi o istnienie dwóch głów egzekutywy – prezydenta i premiera). Zdaje się, że nieuniknione jest wejście w pewnego rodzaju metafizykę państwa, czy szerzej polityki. Nawet sprawne państwo nie koniecznie służy dobrej sprawie, co wiemy także z historii. Polskie państwo owszem jest niesprawne, ale także nosi w sobie znaczy potencjał nieprawości, który w ogólnej perspektywie wynika z tego, że zachowało ciągłość w czynnikami władzy politycznej PRL opisanymi dobrze choćby przez Jadwigę Staniszkis w książce “Postkomunizm”. Zamiast nawiązać do tradycji politycznej jaką wskazywał choćby ruch “Solidarność” wyprowadziliśmy władze poza ład publiczny tworząc quasi mafijną przestrzeń „panowania”. W kontekście budowania polskiej państwowości związek z Polski z Unią europejską także ma dwuznaczny charakter – z jednej strony integruje prawnie polskie nieodzyskane wciąż przez Polaków państwo z drugiej wpycha w formy i treści obce, szczególnie na poziomie wartości, polskiej, ale i europejskiej formie, co budzi sprzeciw różnych warstw „troglodytów” mających wciąż poczucie odrębności narodowej. Siłą wspierającą „międzynarodówkę” neokomunistyczną będzie jak to widać dziś Ruch Poparcia Palikota, który już stał się platformą nowoczesnego eurokomunizmu emancypacyjnego.

Kończąc trzeba podkreślić, że przywództwo w Polsce musi także akceptować fakt istnienia “troglodytów”, ponieważ nie są oni obywatelami drugiej kategorii, ale często niosą tę część narodowych wartości, które w czasach pokoju łatwo jest lekceważyć. A jednak nie można bez nich zbudować politycznego ładu. Zauważył to Dominique Moissi w wywiadzie drukowanym w RPN. Nie wydaje mi się by problem odzyskania przez Polaków państwa w głębszym sensie poruszał publicystów pisma. Doświadczenie kwietnia roku 2010 wskazało, że ten aspekt w określeniu sensu przywództwa w Polsce jest ważny. Trzeba zapytać jak przywództwo zmarłych (Lech Kaczyński) przekuć na przywództwo żyjących. Władza, którą mamy obecnie i będziemy mieli prawdopodobnie w najbliższych latach nie wie jak to zrobić – pogłębia ona wyalienowanie od państwa wielu grup społecznych sadząc, że łatwiej ich wykluczyć niż zobaczyć w nich szansę na odrodzenie w Polsce historii politycznej przeciw złudzeniu polityki PR-u. „Sądziłem wtedy, że nastąpiło pojednanie pomiędzy narodem a państwem, mimo że w ostatnim okresie polskiej historii naród był wyalienowany ze swego państwa. I nagle gzy głowa państwa zniknęła, Polacy zdali sobię sprawe, że mogą zgromadzi się wokół państwa. Niezależnie od tego, że była to krótka chwila , ona istniała, miała miejsce, można ją było osiągnąć. Sądzę, że należy o tym pamiętać i nie wolno zmarnować idealnego momentu wspólnoty opartej na tej wyjątkowej tragedii” – mówił D. Moissi Wojciechowi Przybylskiemu w kwietniu 2011 roku w Krakowie.

Tomasz Rowiński

za: pismo.christianitas.pl

Prawica woła o wyzwolenie. Refleksje po wyborach.

2011-10-11T14:52:00.001+02:00

Beztroska

Postawę wielu chrześcijańskich wyborców i polityków, których decyzje dopuściły do całkowitej marginalizacji niezależnej opinii katolickiej w polityce, ale też pośrednio wyniosły tak wysoko Janusza Palikota można podsumować komentarzem jednego z moich dyskutantów na facebooku.

Czy ja muszę mieć chrześcijański rząd żeby dobrze rządził?

To jest specyfika myślenia, z którym mamy dziś do czynienia. Myślenia niedostrzegającego zależności pomiędzy konkretnymi decyzjami przedstawicieli władzy, a naszą sytuacją, jako państwa, jako Polaków i chrześcijan. Polskim katolikom, w większości, jak się okazje, wystarcza technokratyczny porządek, a nawet tylko PR-owe złudzenie, że ten porządek istnieje. Wobec nieudolności rządu Donalda Tuska stwierdzenie

uważam, że dobrze rządzili, więc niech rządzą tak samo dalej

wydaje się beztroskie i kuriozalne. Trudniejsze nawet do pojęcia niż głosowanie na Platformę Obywatelską z powodu niechęci do Jarosława Kaczyńskiego. Potrzeba jest praca nad świadomością wierzących, ponieważ ci, którzy nie biorą udziału w polityce wykluczają swoje wartości z obszaru zainteresowania ustawodawców.

Tę sytuację trzeba interpretować mentalnym rozdzielaniem spraw publicznych i wiary. Katolicyzm i religijność w bardzo szerokim stopniu są już kwestią tylko prywatną, sposobem spędzania wolnego czasu, przynależności dającej pewien styl życia, czasem jedynie estetyczną satysfakcję. Ta obojętność wobec świata wspólnoty politycznej i narodowej jest nieświadomym przyzwoleniem na przyszłą prawną dyskryminację katolików oglądaną już w Europie. Pewnego wysiłku wymaga uświadomienie sobie, że dzisiejszy brak zaangażowania oznacza dla kolejnych pokoleń życie w pogłębiających się strukturach społecznej i politycznej nieprawości. Czy chrześcijańscy wyborcy Platformy Obywatelskiej będą bronili życia nienarodzonych jeśli rządzącym przyjdzie do głowy znieść tak zwany konsensus gdy okaże się on “przestarzały”? Czy może niezabijanie dzieci uznają za “cnotę prywatną”? Już dziś intelektualne rozterki wydają się być ważniejsze od nauczania Kościoła. Czy będą oni też walczyć ze swoimi reprezentantami w parlamencie jeśli przyjdzie im do głowy, na przykład z inicjatywy ludzi Palikota, wprowadzenie przymusowej seksualizacji dzieci w ramach programów edukacji. To fantazja publicysty? Wcale nie, tak stało się choćby w Niemczech.

Medium is a message

Jednak nawet wobec takiego elektoratu wykazującego wiele braku zainteresowania wobec zasad, katolicka i prawicowa polityka musi się zdobyć na przekonujący język. Być może chodzi o rodzaj profesjonalnej prezentacji swoich stanowisk i dyskutowania problemów. Przykładem mogły być kampanie Przemysława Wiplera czy Tomasza Mullera znajdujące oddźwięk także poza wąskim gronem elektoratu swojej partii, ale także jak zawsze niezwykle merytoryczna postawa Marka Jurka. Nie zapominajmy jednak także o kandydatach PJN. To strategiczne podejście może trafić do tych, którzy od polityków oczekują przede wszystkim estetycznej stabilizacji, dobrze brzmiących słów i wrażenia, że ich sprawami zajmują się ludzie z dobrego towarzystwa.

To oczywiście strategia inkluzywności na poziomie medium, ale środek także jest przekazem, co więcej koniecznym w rzeczpospolitej. Nie zmienia to zasadniczego postulatu potrzeby chrześcijańskiego rządu. W dzisiejszej sytuacji cywilizacyjnej tylko taki rząd może otrzec się radykalnym ideologiom i zapewnić stabilne trwanie swobód obywatelskich, niezależności rodziny i osoby w przynależnym im stopniu. Owszem, nieraz się wydaje, że dobrze rządzi też rząd niechrześcijański, ale sytuacja taka przytrafia się tylko w kontekście trwałego chrześcijańskiego etosu społecznego akceptowanego przez naród. Taki kształt miał republikanizm Jana Pawła II, który obejmował wierzących, wątpiących i sprzeciwiających się, ale równocześnie rozumiejących Krzyż jako kotwicę, klucz, punkt odniesienia. W tym zakresie doświadczamy jednak coraz silniejszej erozji tego co można określić mianem ładu chrześcijańskiego, a zatem tym bardziej potrzebny jest chrześcijański rząd lub chociaż świadoma siebie chrześcijańska opinia publiczna trwale wpływająca na główny nurt opinii w przestrzeni sprawa publicznych. Trzeba do tego przekonać jak najwięcej “wierzących, wątpiących, a nawet sprzeciwiających się”.

Wydaje się pewne, że nie jest możliwe osiągnięcie tego stanu rzeczy z dzisiejszą prawicą w postaci Prawa i Sprawiedliwości, ale też rozdrobnionymi pozostałymi ugrupowaniami. Po wyborach prezydenckich pozwoliłem sobie napisać tekst poświęcony Jarosławowi Kaczyńskiemu, który zatytułowałem „Polska to ja!” Jarosław Kaczyński wciąż karmi swoich wyznawców tą iluzją. Redukuje on całe polskie życie – bogate w nurty, w wielu miejscach katolickie, w innych buntownicze, może nawet godne ubolewania, do aspektów leżących poza jego istotą, czyli powołaniem chrześcijańskiego narodu. To znaczy godnym życiem. Budowanie polskiej tożsamości wokół klęski smoleńskiej może się okazać najszybszą drogą do zniszczenia religijnej i historycznej symboliki tożsamościowej Polski. Okazuje się bowiem, że w tej ideologii całe nasze dzieje zmierzały właśnie do tragedii tupolewa i w niej miały znaleźć jakiś ożywczy impuls, spełnienie. Choć trudno pojąć jakiego rodzaju by to miało być spełnienie. Nie ma w tym przecież żadnej treści poza „powagą śmierci”, która ma przynieść „Liderowi” władzę nad garstką „prawdziwych Polaków”, którzy rozpoznają „Mesjasza”. Owszem, ważna jest prawda o tamtych wypadkach i szacunek dla poległych. Nie zapominajmy – medium is e message, a dzis medium prawicowe jest traktowane jako sekciarskie. A republika to przeciwieństwo sekty. Republikańska u swego zarania partia jaką było Prawo i Sprawiedliwość stała się trwale niezdolna do wspierania Polskiej rzeczypospolitej. Kto nie przejdzie „testu smoleńskiego”, którego standardy wyznaczają Kaczyński i Rymkiewicz nie jest godzien zwać się Polakiem. To getto, ten apartheid nie mają wiele wspólnego z prawicowością, katolickością i republikanizmem. Co więcej zarówno konserwatyści jak i katolicy stali się niewolnikami tego testu, który gruchocze im kręgosłupy i krępuje skuteczność w służbie “wartości nienegocjowalnych”.

Barbarzyńcy u bram Rzeczpospolitej

Przed Palikotem, jak się zdaje, są dwie zasadnicze drogi, albo droga Andrzeja Leppera, albo droga Zapatero. Nie wszystko zależy jednak od niego samego, ponieważ sytuację Andrzeja Leppera określiła przede wszystkim postawa parlamentarzystów, którzy, przynajmniej w pierwszym okresie,, „izolowali ekstremistów”, jak pisał niedawno Marek Jurek. Niepokojący jednak jest ton wypowiedzi, w których słychać uspokajanie i niwelowanie zagrożeń wynikających z obecności w parlamencie Palikota, czy Biedronia. Nikt prawie nie docenia faktu, że znajdujemy się w odmiennej sytuacji niż w poprzednich latach. Pojawiają się kolejne pokolenia Polaków nie noszące w sobie zespołu doświadczeń ważnych dla dotychczasowego kształtu myślenia o polityce w Polsce. Niewielu pamięta wojnę, rok 1956, 1966, 1970, sam nie pamiętam roku 1980, słabo 1989, ale dziś reprezentantów zaczynają wybierać młodzi, którzy nie rozpoznają się już w Polsce związanej z dorobkiem Jana Pawła II i katechezą chrztu sprzed tysiąca lat. Dla wielu z nich język posmoleński, a raczej jego ekskluzywny aspekt stał się kompromitacją tradycji polskiej polityczności. Nie zagłosowali ani na PO, ani na PiS, ale porzucili nadzieję lub wybrali libertyńską twarz Palikota. Dziś być może tylko z naiwności, ale tą drogą otworzyli możliwość łamania dalszych barier nie tylko w sposobie uprawiania polityki, ale także przeformułowywania zasadniczej roli religii w Polsce. Jeśli prawa mają rolę wychowawczą, a sądzę, że mają, degradacja ładu politycznego, moralnego i prawnego w naszym kraju pociągnie za sobą sekularyzacyjną lawinę, która już dziś ma silne oparcie w kulturze.

Transferów na prawo brak

Odpowiedzią na tę sytuacje nie może być już żaden “drugi obieg”, ani “państwo podziemnie”. Nie potrafię inaczej ocenić tych wszystkich konstrukcji inaczej niż utrata energii na polityczne fantazmaty. Podobnie jak graniczące z głupotą oskarżanie mniejszych prawicowych ugrupowań o przyczynę porażki PiS. Elektorat negatywny prawicy skupia się na określonych osobach, które są dobrze znane z imienia i nazwiska, być może problem polega na tym, że nie zdają sobie one sprawy z wyniszczenia polityki ich działalnością. Normalnością w demokracji jest ponoszenie odpowiedzialności politycznej za przegrane wybory. Paradoksalnie przykładem może być tutaj Grzegorz Napieralski, który złożył dymisję po ogłoszeniu wyników. Trudno powiedzieć, czy to realistyczne, ale podstawowym wyzwaniem katolickich środowisk powinno być wyrwanie się z niewoli jaką narzuca wszystkim Jarosław Kaczyński i odbudowa szerokiego porozumienia narodowo-katolickiego. Na dzisiejszych parlamentarzystach zaś spoczywa obowiązek wywierania trwałego wpływu na hierarchię postulatów swoich partii, ale także na to kto będzie ich liderem politycznym.

Nie potrzeba wiele wysiłku by zauważyć, że pomimo rozczarowania rządami PO transferów na prawo nie ma. Sama prawica jest temu winna.

Tomasz Rowiński

za: pismo.christianitas.pl

Rozczarowani demokracją - ankieta ZNAKu wśród młodych elit

2011-10-07T10:46:00.000+02:00

W październikowym numerze miesięcznika z Znak w ankiecie "Rozczarowani demokracją - ankieta Znaku wśród młodych elit" moja wypowiedź na temat spraw publicznych z ramienia środowiska Christianitas.Oprócz naszej redakcji w ankiecie wypowiedzieli się także redaktorzy pism Kontakt, Liberte, Krytyka Polityczna, Lewica.pl, Pressje/Klub Jagielloński, Kultura Liberalna, Res Publica Nowa, Rzeczy Wspólne, Obywatel.

[Od wydawcy]Od upadku komunizmu i powrotu polskiej demokracji minęło już ponad 20 lat, a na krajowej scenie opinii pojawiło się zupełnie nowe pokolenie ludzi zaangażowanych w zmianę kształtu polskiej sfery publicznej. Często nie znamy jednak poglądów tego pokolenia, nie wiemy, jak wyobraża sobie Polskę za kilka, kilkanaście lat, czym różni się od obecnych elit opiniotwórczych, co i dlaczego chce w Polsce zmienić.

Poza elitą władzy w każdej demokracji w oczywisty sposób istnieje miejsce dla elity opinii, tworzącej autonomiczną sferę, która pośredniczy i wywiera wpływ tak na polityków, jak i na wyborców. Zwróciliśmy się zatem do przedstawicieli dziesięciu młodych lub uznających się za młode środowisk, które naszym zdaniem zaczynają już współtworzyć tę sferę, a w przyszłości zadecydują pewnie o jej nowym kształcie.

Zadaliśmy im cztery pytania – o kształt polskiej debaty publicznej, jakość demokracji, o ich oczekiwania względem przyszłości i ich stosunek do obecnych elit opiniotwórczych – które dają nam całkiem interesujący – jak sądzimy – obraz stanu młodych umysłów.

Więcej na łamach październikowego "Znaku"

Polska jako potwór doktora Frankensteina. Uwagi o myśli politycznej Jarosława Marka Rymkiewicza

2011-10-05T12:37:00.000+02:00

Tekst ukazał się najnowszym numerze Frondy

Mickiewicz

Jeden z publicystów, którego refleksja jest mi bliska, słusznie zauważył, że Jarosława Marka Rymkiewicza „jako autora w oczywisty sposób nie do pominięcia”[1] nie można usunąć z dzisiejszych rozważań o Polsce. Podobnie też pisząc o Rymkiewiczu, trudno pominąć polskie sprawy. Trudno o nim pisać tylko jako o literacie, pisarzu, poecie w oderwaniu od spraw Polski. Trudno też jego pisarstwo zredukować jedynie do publicystyki, jak dałoby się to uczynić z wieloma innymi autorami. Warto nadmienić, że jest to przypadek pewnie nieodosobniony, ale przynajmniej bardzo rzadki w naszych najnowszych dziejach.

Jeśli chce się natomiast napisać o Rymkiewiczu jako myślicielu politycznym, niemal niemożliwe jest stworzenie bezwonnego ekstraktu podobnego preparatom, które znajdujemy w podręcznikach filozofii politycznej. Styk literatury i politycznych spraw polskich jest u niego zbyt znaczący. Z filozofii innych narodów potrafimy wytwarzać preparaty, być może dlatego, że zarówno liberalna, jak i konserwatywna refleksja anglosaska czy kontynentalna jest pozbawiona dla nas, Polaków, głębokiego kontekstu historii i kultury. Oczywiście Hobbes jest zatopiony w całej gęstwinie przypadłości swojego czasu, a mimo to zdaje nam się, że proponuje coś wynoszącego go ponad to lub przynajmniej, że sam jest przykładem myślenia mówiącego o jego czasach, które są po części także naszymi. Dlatego je rozumiemy. Im mniej pojmujemy z tła, tym większą będziemy mieli skłonność do uniwersalizacji przesłania.

Nie chodzi teraz o Hobbesa, którego w pewnym sensie moglibyśmy pominąć w ogóle, ale który może nam się jeszcze przydać. Rymkiewicza pominąć się nie da, zachowując proporcje, tak jak nie da się ominąć Mickiewicza – czy tego chcemy, czy nie chcemy, czy uważamy, że „dobrze, że był”, czy też zupełnie na odwrót. Możemy jedynie mnożyć pytania: „Na ile jego mesjanizm nam odpowiadał? W jakim stopniu romantyzm dał się pogodzić z chrześcijaństwem? Czy wobec tego polskość, romantyzm i chrześcijaństwo mogą na dłuższą metę ze sobą koegzystować?”. Powiedzieć trzeba, że Rymkiewicz sprawnie gra na strunie polskości – większość z nas, jego czytelników, to rozumie i odczuwa, ale jak sądzę myli się ten, kto widzi w nim wieszcza. Jest on raczej smutnym heroldem naszego czasu, naszego zmierzchającego smutku.

Potęga

Zaintrygowało mnie zasłyszane stwierdzenie, że z polskiej literatury naszego czasu nie zostanie nic, tak jak w praktyce nic nie zostało z pierwszych dziesięcioleci Polski rozbiorowej – czyli aż do romantyzmu. Jest w tym zapewne wiele przesady, ale zastanówmy się, czy jest coś w dzisiejszej literaturze (literaturze pierwszego dwudziestolecia III Rzeczpospolitej), co jako skarb może być przechowane w dziedzictwie narodowym? Intuicja podpowiada, że właśnie Rymkiewicz, ponieważ emanuje z niego dziwna potęga[2]. Skąd taki pomysł? Podsuwa go inne pytanie. Jaka jest w Polsce potęga poza chrześcijaństwem? Odpowiedź wydaje się prosta – romantyzm. Można by nawet powiedzieć, że domyka ona analogię pomiędzy wiekiem XIX a naszymi czasami.

A jednak filozofia tego pisarza prowadzi Polskę do paradoksu. Jeśli mielibyśmy dziś zamiast jednej dwie Polski, jak za Mickiewiczem próbuje głosić poeta z Milanówka[3], to zwycięstwo tej prawdziwej, ale w duchu rymkiewiczowskim, zaprowadzi polskość do rozpadu, rozczłonkowania i zaniknięcia. Można by powiedzieć, że czeka nas los świata, który jest nicością[4]. Pozostaje nam jedynie wysiłek powstrzymywania procesu zapominania wszystkiego, co było i jest.

„Dobrze byłoby wiedzieć, dlaczego życie jest fragmentaryczne i rozpada się na kawałki, a w dodatku nie daje się ułożyć z tych kawałków w jako taką spójną całość, ale jest oczywiste, że wiedzieć tego nie można – życie nie chce, żebyśmy wiedzieli, dlaczego tak jest, dlaczego ono jest takie jakie jest, w kawałkach i rozlatujące się na kawałki, a nie jakieś inne. Inne – to znaczy w całości, dane nam do życia jako całość”[5].

Zapominanie wszystkiego jest tym, co cechuje tę drugą Polskę – mickiewiczowskich konfidentów. Oczywiście Jarosław Marek Rymkiewicz nie jest po prostu myślicielem zachowawczym, jednak zachowawczość jest pewnego rodzaju praktycznym wnioskiem jego przemyśleń.

„Potem, gdy się je [te kawałki – TR] ujmie – właśnie jako kawałki – można je opisać. Wiem, że te mniejsze i większe kawałki słabo do siebie pasują – albo w ogóle nie pasują – ale nie ma to dla mnie większego znaczenia. Ważne jest to, że krążą wokół”[6].

Konsekwentna refleksja prowadzi nas więc do innego paradoksu – byśmy mogli mieć szansę zapamiętania Rymkiewicza, powinniśmy odrzucić jego obraz świata i jego diagnozy. Polska nie przetrwa ani badania, które on proponuje, ani lekarstwa, jakie chciałby serwować. Zanim jednak spróbujemy to opisać, konieczne jest nam swoiste avant lettre lub avant propos w kwestii polskości.

Avant propos – wprowadzenie do polskości

Myślenie o zrębach polskości, o jej początkach w jakiś przedziwny sposób wciąż wydaje się oczywiste. Polskość bowiem zakorzenia się w pewnym konkretnym momencie dziejów, czy też może prościej, w ludzkiej historii[7]. Dość łatwo możemy tu wskazać na chrzest Mieszka, który aktem tym zakorzenił Polskę jako państwo wchodzące w pewną strukturę cywilizacyjną i kulturową. Można by wysunąć zarzut, szczególnie z perspektywy płynnej nowoczesności, że ta inicjacja zbyt wiele nie zmieniła, nie miała bowiem charakteru rewolucji, czy przewrotu ustrojowego, a z pewnością niewiele znaczy dziś. Byłoby to rozumowanie ahistoryczne, ale zrozumiałe. Z trudem przychodzi nam, ludziom mającym za sobą kolejne kryzysy nowożytności, myślenie o początkach państwowości jako wydarzeniu nie wpisującym się w narrację rewolucyjną, a raczej odpowiadającemu zasadzie, że „życie zmienia się, ale się nie kończy”. Tak się stało z pogańską egzystencją słowiańskiego księstewka na polskich ziemiach. Dopełnienie w łasce chrztu miało sens nie tylko geopolityczny, ale przede wszystkim „formacyjny”, było niczym ustawienie teleskopu pomiędzy człowiekiem a Bogiem – Panem historii.

Warto zwrócić uwagę na dwie płaszczyzny, które pojawiły się w konsekwencji aktu, na jaki zdecydował się Mieszko – pierwsza była bardziej doczesna, choć przychodziła z góry, a drugą możemy określić jako boską, choć pojawiła się z dołu. Z góry przyszła do Polski ta siła, która okazała się konstrukcją niejednokrotnie trwalszą od samego państwa polskiego. Chodzi oczywiście o hierarchię Kościoła rzymskiego, tę nieustannie trwającą w naszym polskim życiu[8] religijnym, politycznym i kulturowym regencję. Trudno może to sobie wyobrazić, ale przed chrztem nie było jej wcale i dopiero po chrzcie zaczęła się kształtować, a zatem i zaczęło się jej oddziaływanie. Jeśli chcemy szukać jakiejś konstytutywnej zmiany, czy rewolucji (choć to niedobre słowo) w byciu ludów słowiańskich na ziemiach polskich w X wieku, będzie to pojawienie się nowej formy przyniesionej nam przez nadprzyrodzony Logos.

Z dołu przyszło coś innego, doświadczalnie bardziej boskiego, czy może raczej Bożego. Oto nagle plemienne państwo zachodnich Słowian przyjmując w swoje ciało Logos chrześcijaństwa zaczęło rozpoznawać Boga[9] (metafora lunety właśnie tu oddziałuje szczególnie). Przestało być jedynie związkiem doczesnego i naturalnego bytowania, niepamięci, ale weszło w obszar łaski. Od tej pory Ktoś Inny stał się prawodawcą państwa-kraju, który przestał być tylko księstwem czy później królestwem Mieszka i jego synów, ale stał się królestwem Boga bez mieszania jednak porządku władz służących mu wedle swojego powołania – w sferze doczesnej i duchowej. Nie ma tu zresztą niczego nadzwyczajnego. Ta zmiana jest tylko zwykłym powołaniem państw chrześcijańskich, którego to powołania nie należy mylić z naszymi wyobrażeniami o teokracji.

Rozpoznawanie Boga odbywa się bowiem przez wolę władców, przez zapisy konstytucji, zarówno w ich dawnym, jak i nowoczesnym sensie, poprzez zapisy prawa zasadniczego i stanowionego. Dzięki temu społeczność polityczna wchodzi w orbitę królowania niebieskiego. Zmiana, jaka dokonała się w Polsce około roku 1000, zmieniła też i zasadniczo przeorała mentalność żyjącego tu ludu. Państwo, które przestało być wyłączną własnością jego władców, zaczęło stapiać się z tym ludem, a on także coraz bardziej w swoim powołaniu dostrzegał i rozpoznawał Boga. Można powiedzieć, że działo się to tym bardziej, im bardziej samo państwo skłaniało się ku zanikowi, czy to podczas rozbicia dzielnicowego, czy podczas rozbiorów lub w innych okolicznościach, jak choćby wojny w XVII wieku i czasy komunizmu.

Regencja

Rozpoznawanie Boga skłaniało Polaków także do tego, by coraz mocniej utożsamiali się ze swojąregencją jako własną ojczyzną, zarówno w sensie części nadprzyrodzonej rzeczywistości, która daje właściwe jej oparcie, ale też jako namiastką ojczyzny doczesnej. A przecież Polsce nieraz brakowało właściwego doczesności kształtu, czyli państwowości w adekwatnej narodowi formie. Formą polskości przez wieki stawał się katolicyzm, który oznaczał to właśnie, że Polacy rozpoznawali Boga – najpierw rozpoznawało go państwo, potem zaczął rozpoznawać naród urabiany łaską. Nawet wtedy, gdy państwa nie było na mapach. Przekonanie o pewnej Całości naszego bytu i formy zostało wyrażone najtrafniej właśnie językiem religijnym w ostatnich czasach przez Jana Pawła II[10].

Jednak po 1989 roku Polakom nie udało się odzyskać państwa, które odpowiadałoby ich formie. Choć czcimy pamięć o konstytucji 3 maja, zapoznaliśmy i zapomnieliśmy o jej preambule – dosadnej i jednoznacznej – podpisanej przez katolików, heretyków, deistów i niewierzących. Pomijam możliwe szczegółowe oceny tej konstytucji w dziejach Polski, jedno pozostaje jednak niewątpliwe – była ona aktualizacją zasadniczej orientacji naszej polskiej formy, składającej się zarówno z tego, co religijne, jak i polityczne. Oto jej pierwsze słowa:

„W imię Boga w Trójcy Świętej Jedynego
Stanisław August, z Bożej łaski i woli narodu król polski, wielki książę litewski, ruski,
pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, inflancki, smoleński,
siewierski i czernichowski, wraz ze stanami skonfederowanymi, w liczbie podwójnej naród
polski reprezentującymi”.

Rozpoznawanie Boga, wiara w Jego obecność, a także poddawanie się kulturze tworzonej w Jego Imię. Oznaczało to formowanie sumień i cnót wedle zasadniczego katolickiego i chrześcijańskiego wyznania i etosu. Ta założycielska nić idąca od chrztu aż do dnia dzisiejszego była źródłem siły, którą Polacy znajdywali w sobie, by zmagać się z przeciwnościami takimi choćby jak utrata państwa. Z tej także siły czerpali ciąg do wolności. Ta wolność była wśród nich w czasie powstań, ale i papieskich pielgrzymek. Znów: nie miejsce tu na ocenę każdego z poszczególnych wydarzeń, czy szczegółowe krytyczne spojrzenie na ducha romantycznego, jaki uważa się za zasadnicze spoiwo polskości dziś. Pozwolę sobie raczej na stwierdzenie, że to, co dobrego do nas przyszło, ma źródło w chrzcie Mieszka, a to, co tragicznego w ostatnich dwóch stuleciach, od romantyzmu. Dzięki temu, że dotychczas polski romantyzm był chrześcijański, trudno było oddzielić od siebie te dwie rzeczywistości. Bywało nawet tak, że dodawały sobie siły. Bywało też tak, że ulegały zbyt silnej ku sobie wzajemnej skłonności.

Wydaje się jednak, że możemy dziś przyglądać się temu, jak zasadnicze zręby myślenia o polskości jako stopie romantyzmu i chrześcijaństwa zaczynają słabnąć. Paradoks polega na tym, że choć po wielokroć głoszono koniec polskiego romantyzmu[11], na naszych oczach Polacy stają się coraz bardziej romantykami, a coraz mniej chrześcijanami. Głównie jednak, jak się zdaje dlatego, że mylimy jedno z drugim. To ciekawe zjawisko: wydawało się, że będzie nas gryzła konstytucja, która w swojej preambule w przedziwny sposób przetrąciła naszemu państwo zdolność rozpoznawania Boga, ale dzieje się to w nikłym stopniu. Owszem, jeszcze część z nas mierzi postkomunizm i wszystkie jego pozostałości głęboko wgryzione w praktykę polskiej sfery publicznej, gospodarczej czy nawet religijnej, ale niewielu już tak naprawdę chce odbudowania państwa opartego na ciągłości Logosu i pamięci o chrzcie.

Warto podkreślić tę obecność Logosu, szczególnie dlatego, że tradycja nasza nie raz się rwała, a ostatnio wręcz coraz częściej i radykalniej[12]. Coraz częściej też powstaje w Polsce opozycja tożsamościowej mobilizacji przeciw tym, których ogarnęła obojętność. Brakuje tu jednak już Logosu obejmującego całość naszego powołania. To tylko postromantyczna mobilizacja emocji. Wieszczem tegoświata bez łaski broniącego własnego ogródka, w którym niczym w muzeum stoją niezłączone i martwe artefakty polskiej przeszłości jest właśnie Jarosław Marek Rymkiewicz.

Rekwizytorium

Polska Jarosława Marka Rymkiewicza jest Polską oślepłą, ponieważ nie potrafi już w świetle Logosu oświecić swojej trudnej historii. Rymkiewicz precyzuje swoje stanowisko w kwestii historiozoficznej wWieszaniu: „Byłaby to myśl o tym, że historia ludzi jest połączona tajemnym węzłem z naturą i jej naturalną ahistoryczną historią, więcej, że historia ludzi należy do natury, wydobywa się z niej, jest jej emanacją, jej eksplozją, jej przypadkowym i nonsensownym wybuchem (...) czymś w rodzaju wypływu lawy”[13].

W innym miejscu powtarza to, co najdosadniej pojawia się właśnie w pierwszej części historycznego cyklu. Ważnym składnikiem historii są wyobrażenia: „Życie ma różne strony, różne wyglądy, różne „twarze” – stronę duchową i stronę materialną, stronę historyczną i stronę wieczności, stronę estetyczną i stronę etyczną, stronę rzeczywistości i stronę wyobrażeń. (...) Wiemy o życiu właśnie tyle, ile wiemy o jego różnych stronach, właśnie tyle, ile umiemy jego różne strony rozpoznać i opisać – reszta jest złudzeniem”[14].

Należy podkreślić, że dla Rymkiewicza wyobrażenie jest też częścią historii. Pewnie nie jest to aż tak kontrowersyjne stwierdzenie, gdyby nie wniosek, że nie ma historii poza naszymi opowieściami snutymi w głowach. Nigdzie indziej ona nie istnieje.

Przykładem myślenia o historii z perspektywy Logosu mogą być zaś wspomniane wystąpienia Jana Pawła II, zarówno te z roku 1979, jak i z 1991, kiedy to pomimo realnego zerwania wielu wątków naszegobycia, Polacy odzyskiwali wzrok, rozumieli na nowo swoją osobność w historii i rodowód. Papież wypowiadał swoje słowa jako następca biskupa Jordana, biskupa Stanisława i całej realnej trwałości tego, co nazwaliśmy regencją. Co więcej, Kościół w osobie biskupa Rzymu zachował w pamięci polskość, którą światłem Logosu przywracał przez ostatnie dziesięciolecia nawet pomimo ruiny materialnej naszych dziejów. Często lekceważymy tę materialną rzeczywistość (to romantyczna skaza bezpaństwowego istnienia), która jest jednym z ważniejszych elementów starych „cywilizacji” narodowych w Europie – dotyczy to zarówno Francji, Anglii, ale też Hiszpanii czy Niemiec. Kraje te zachowują swoją odrębność nawet na poziomie wizualnym, architektonicznym. Logos jednak pokazuje rozumny sens dziejów także poprzez ruinę, zerwanie pokoleń, niemal całkowity zmierzch narodu[15]. Na tym polega trwałość polskiej formy.

Rymkiewicz przyjmuje zaś inną perspektywę. Jak prawdziwy romantyk, który nie jest już chrześcijaninem, ale „późnym wnukiem” nurtów romantycznych, wierzy, że da się wybudować swego rodzaju „bricolage” idei, by wskrzeszać Polskę bez Logosu (a właściwie podtrzymywać obumarłe ciało[16]– podobne do potwora doktora Frankensteina). W jakiejś mierze odpowiada to myśli, którą wyraziła Hannah Arendt, mówiąc o „bezimienności utraconego skarbu”, o więzach tradycji, które zostały zerwane. Tradycja jest dzisiaj jedynie workiem z artefaktami, które dowolnie możemy wyjmować i sklejać.

„Testament informujący dziedzica o tym, co pracowicie będzie mu przysługiwało, przekazuje przeszłe dobra dla przyszłości. (...) bez tradycji – która wybiera i nazywa, która przekazuje i zachowuje, która wskazuje gdzie leży skarb i jaka jest jego wartość – nie ma zamierzonej ciągłości w czasie, a w ten sposób, ani przeszłości, ani przyszłości, lecz tylko wieczna zmiana świata i biologiczny cykl żyjących w nim stworzeń” (Between Past and Future, 1961-1968).

Kto nie może odczytać historii w świetle Logosu, musi zacząć mitologizować dostępne okruchy, klecąc z nich ułomne fastrygi narracji. Dlatego Rymkiewicz bardziej niż prorokiem jest żywą diagnozą polskiej, współczesnej ślepoty na światło.

Mitologizacja prowadzi do tworzenia pewnego rodzaju protez polskości o irracjonalnym rdzeniu w oderwaniu od wspólnego losu. To właśnie znajdujemy u Mickiewicza w twierdzeniu o dwóch Polskach. Teraz jednak, kiedy Polska istnieje jako państwo i kiedy trzeba ją naprawiać – odbudowywać, a nie tworzyć niemal baśniowe wizje nowego państwa podziemnego, swoistego resistance – doświadczamy zbiorowego odklejenia wielu Polaków od rzeczywistości. Pośrednią rolę w tym procesie odgrywa Jarosław Marek Rymkiewicz, kreując romantyczną ideę potężnej Polski – rzekomo przeszłej, ale tak naprawdę nigdy nie istniejącej, jakiegoś patchworku wyobrażeń i faktów, w którym nie ma jednak sensu poza pogańskim i romantycznym, wypaczającym ideę narodu chrześcijańskiego.

Lewiatan (potwór Frankensteina)

Okazuje się, że poeta uznawany za piewcę polskiej wielkości i polskiej tradycji ogranicza się do estetycznego udrapowania irracjonalności naszego istnienia, nicości. Nie chodzi więc o tradycję, ale uzus[17], który okryje nagą władzę będącą źródłem politycznej wspólnoty. Dlatego niespodziewanie wracamy teraz do Hobbesa. Rymkiewicz niedowidzi, razi go światło, ale też nie może zrozumieć Polski – rozważa jej dzieje i nie znajduje „sposobu jej istnienia” – bez ścinania królów, bez prawdziwych egzekucji – przejawów suwerenności „motłochu” ustanawiającego umowę społeczną. Gdzie nie spojrzy, nowożytna teoria jest u nas niedokończona. I nie wprost pyta: jak to może istnieć?

„(...) ksiądz Jezierski ofiarował nam (...) coś w rodzaju zaczątków teorii wieszania. Szkoda, że zaczątków nierozwiniętych – bo mielibyśmy nie francuską, ale naszą własną, polską, oświeceniową teorię wieszania. Gdyby Jezierski pociągnął swoją myśl trochę dalej, musiałby napisać, że wieszanie, jeśli jest (...) urządzone i zarządzone przez Opatrzność, jest też czymś takim, co Opatrzności się podoba i znajduje się pod jej opieką. Będąc zaś przemyślanym i pełnym dobroci dziełem Opatrzności (dbającej o „sprawiedliwość dla ludu”), jest – ujmując to trochę inaczej – roztropnym i zbawczym pomysłem Boga Ojca lub (przynajmniej) Ducha Świętego. Jeśli zaś Opatrzność, czuwając nad ludzkością (losem jej narodów), wymyśliła taki rodzaj pouczenia moralnego – to znaczy oczywiście, że właśnie czegoś takiego sobie życzy”[18].

Ten jeden krok księdza Jezierskiego pozwoliłby Rymkiewiczowi wpleść pozór Logosu do swojej mitologii, ale można powiedzieć, że Logos mu się wymknął. Dlatego spinającym elementem obrazu stał się komponent nietzscheański, figura nadczłowieka i mesjasza wyrażająca się w formule: „Wszystko co Jarosław Kaczyński zrobi dla Polski jest dobre”[19].

Abstrahując na chwilę od powyższych rozważań, można zapytać, czy stwierdzenie to nie było jednym z najbardziej szkodliwych politycznie dla byłego premiera, który mógł reprezentować polską ciągłość dziejów?

Rozpaczliwy brak spoiwa dla „kawałków” historii sprawia, że Rymkiewicz samozwańczo ustanawia Lewiatana-mesjasza „wolnych Polaków”, czyli tych, którzy kroczą w cieniu jego „Polskiej idei” – owego patchworku wspomnień i wyobrażeń.[20] Jest to jednak cień śmierci. Ten cień rzucają takie oto najdosadniejsze nihilistyczne i idealistyczne twierdzenia Rymkiewicza: „Polska (...) będzie istnieć bez Polaków i nawet świetnie da sobie bez nich radę. Natomiast Polacy nie dadzą sobie rady bez Polski”.

Z tej perspektywy łatwiej gloryfikować każdą polską masakrę (choćby Powstania Warszawskiego), ponieważ uzupełnia ona i wzbogaca narrację, nasyca kolor idei. Marek Jurek widział w tym próbę budowania laickich prawic: „Jej istotą stał się kult śmierci za naród (może raczej śmierć narodu?) – jako najwyższego przeżycia wspólnoty, koniecznego dla jej okresowej regeneracji. Naród staje się tu nie więzią pokoleń, ale łańcuchem śmierci. To coś zasadniczo innego od zwykłego heroizmu, przekonania, że sens życiu nadają sprawy, dla których warto życie oddać. Tutaj nie tyle życie ma sens, co sens ma przede wszystkim śmierć”.

Autor konkluduje: „Szkoda, że Powstanie tak często przywoływane jest jako godna podziwu walka straceńcza. Szkoda, że obchody Powstania Warszawskiego nie odbywają się pod hasłem «Nigdy więcej płonącej Warszawy!»”[21].

To praktyczna różnica pomiędzy śmiercią a życiem.

Stąd ta tęsknota, by oddać władzę w ręce królobójców, zawiązać umowę społeczną przypieczętowaną śmiercią, by istniały jasne formy wykluczenia ze wspólnoty i żeby wreszcie pojawiła się nowożytna forma kładąca przy pomocy szubienicy kres naszemu wewnętrznemu rozdarciu. By wolność wynikała z trybalnej przynależności, a nie swobodnego rozpoznania powołania narodowego.

Jestestwo

Wszystkie te wywody poety z Milanówka nie byłyby możliwe, gdyby nie pewien zabieg myślowy, a może po prostu błąd, jaki odsłania przed nami autor w najważniejszym być może rozdziale Samuela Zborowskiegopod tytułem Jestestwo[22]. Te dwie strony, spośród z górą trzystu pięćdziesięciu, odsłaniają metafizykę Rymkiewicza i jego „prze-nic-owanie” świata. Próbuje on tam odnaleźć potoczny sens jestestwa i jego funkcjonowanie w polszczyźnie XVI wieku. Oczywiście znajduje je u Piotra Skargi jako esse, czyli istotę,esencję, ale wyraźnie poecie to nie odpowiada.

Dlaczego? Ponieważ esse odnosi do Logosu, do Boga. Takie poetyckie czy potoczne użycie oznaczałoby, że słowo jestestwo, jeśli było używane przez Polaków w XVI wieku, rozumiano wedle logikiRegnum. Wtedy, pomimo wszelkich wysiłków Rymkiewicza, okazywało by się, że historia miała dla Polaków swój sens Boży, a myśli poety z Milanówka pozostają tylko błądzeniem z dala od polskiej formy. Dlatego nagle, pozornie bez związku, czytamy o czarnoksiężniku z IV pieśni Orlanda w tłumaczeniu Piotra Kochanowskiego: „(...) ponieważ weszła w posiadanie tajemniczego pierścienia, dzięki któremu «rzeczy w swem jestestwie, jak trzeba widziała»”[23], Rymkiewicz tłumaczy to w następujący sposób: „Bradamanta, widząc jestestwo rzeczy, widziała ich prawdę – kłamstwo czarnoksiężnika rozwiewało się i widziała, jak rzeczy wyglądają w rzeczywistości. Widziała więc rzeczywistość rzeczy, ich rzeczywiste istnienie. Jestestwo w poetyckim języku Piotra Kochanowskiego znaczyło zatem zupełnie inaczej niż w teologicznym (czy może politycznym) języku Piotra Skargi. Nie miało ono nic wspólnego łacińską esencją, istotą – oznaczało natomiast wszystko to, co jest przeciwieństwem zmyślenia, a więc istnieje, prawdę istnienia, jego prawdziwą naoczną rzeczywistość”[24].

Chciałoby się powiedzieć – zaraz! Przecież istota jest właśnie przeciwieństwem nie tylko zmyślenia, ale i tego, co przypadkowe, przypadłościowe. Można powiedzieć, że Bradamanta pod złudzeniami doczesności dostrzegła, jak się sprawy mają. Mamy tu prawdopodobnie szlachetny platonizm nie stojący w opozycji do Piotra Skargi. W obu przykładach jestestwo jest w pewnej mierze ukryte za różnymi przesłonami. Rymkiewicz wszystko odwraca i mówi, że ten czar niemożliwości widzenia rzeczy, który rzucił czarnoksiężnik, jest właśnie tajemniczą esencją. To mu bardziej odpowiada, bo wtedy prawdą rzeczy jest tylko to, co widoczne, czyli fenomeny naszych zmysłów, a nie to, co pomyślane przez Logos.

„Nie szukajcie zatem istoty – bo czegoś takiego nie ma i nigdy nie było. Nie mówcie w istocie rzeczy, mówcie tylko o tutejszym istnieniu rzeczy. W istocie rzeczy jest nicość – bo nic tam nie ma. Istota to jest czarnoksięskie widowisko, które odgrywa umysł, chcąc oszukać samego siebie. Ale takie czarnoksięskie widowisko trwa tylko chwilę i zaraz się rozwiewa, zaraz zanika – jak te fikcyjne rzeczy w zamku czarnoksiężnika Atlanta, które były tam zmyślone[25].

Podsumowuje poeta. Jednak jestestwo to Logos i w Orlandzie tłumaczonym przez Piotra Kochanowskiego, i u Piotra Skargi. Czarnoksiężnikiem okazuje się sam Rymkiewicz, oczarowując pustkę i władzę narracjami polskiego życia. Narrator demaskuje sam siebie. Mitologiczny fantazmat znika.

Po Zachodzie słońca w Milanówku

Mitologizacja wytwarza i umacnia podział na dwie Polski, ponieważ każda mitologia ma charakter partykularny. W myśleniu Rymkiewicza, na naszym niebie mit (romantyczna idea) zastępuje Logos – jest to już niebo pogańskie – nie „brama niebios”, ale fastrygowana rzeczywistość, podobna do nierzeczywistej fastrygi gwiazdozbiorów tworzonej przez ludzkie umysły. Mamy zatem poręczny mit odwołujący się do emocjonalności zbiorowej, ale mit, który nie zakorzenia się ani w ciągłości dziejów, ani w rozpoznawaniu Boga, ani w pamięci Kościoła – jedynego elementu ciągłości polskich dziejów, tylko przesłania przemoc Lewiatana, śmierć i pustkę nieustannie zagrażającą polskiemu życiu – podstawowej kategorii myślenia Rymkiewicza o Polsce. Samo to polskie życie jest jedynie nieudaną próbą zrozumienia Logosu przenikającego polskie powołanie. To powołanie nie opiera się na umowie społecznej właśnie dlatego, że nie dokonaliśmy prawdziwego królobójstwa, nie zerwaliśmy trwale więzów z władzą przychodzącą z góry.

Kłopot jest gdzie indziej. Polacy już często tego powołania nie widzą, ponieważ patrzą oczami Rymkiewicza – zamiast Całości widzimy Polaków i zdrajców – Polskę nieba i Polskę piekła. Kto inny jest tu czarnoksiężnikiem snującym mgłę przed naszymi oczyma. A nie słyszymy już głosu Pasterza. Kiedy nie słyszymy już głosu Pasterza, nie widzimy, że realne problemy rozgrywają się tam, gdzie trzeba walczyć o sprawiedliwe prawo, o życie ludzi zależne od odpowiedzialnej polityki. Za to mamy zajazdy i rokosze na nieboskłonie. Na Olimpie. Rzeczywista Polska naprawdę w końcu zaczyna zanikać.

[1] P. Milcarek, Kościół, prawica, demony, „Christianitas” 45/46, s. 41.

[2] Zob. O afirmacji polskości. Rozmowa z Jarosławem M. Rymkiewiczem, „Teologia Polityczna”, 5/2009-2010, s. 18; Wpływowi Rymkiewicza na polskie myślenie o polityce przypatrywał się też P. Milcarek w swoim eseju Kościół, prawica, demony, s. 41-43.
[3] J.M. Rymkiewicz, Czego uczy nas Adam Mickiewicz, teologia polityczna.salon24, 27.04.2010.

[4]Charakterystykę nihilizmu Rymkiewicza prosto, ale i trafnie ujęła Dorota Wojda autorka książki, która ma się ukazać nakładem wydawnictwa Universitas Poetyka negatywna i paradoksy dyskursu. Pisarstwo Jarosława Marka Rymkiewicza: „To nihilizm (…) który heroicznie przyjmuje myśl o braku albo przesłonięciu trwałych metafizycznych fundamentów, o tym, że świat wysnuwa się z nicości i ku niej zwraca”, Istnienie według Rymkiewicza. Jak możliwy jest konserwatywny nihilizm? Z dr Dorotą Wojdą rozmawia Jakub Lubelski, „Pressje” Teka 9/2007.

[5] J.M. Rymkiewicz, Wieszanie, Warszawa 2007, s. 139.

[6] Tamże, s. 141.

[7] Warto w tym temacie zajrzeć szczególnie do pierwszej części tekstu P. Gierecha, A. Dobrzańskiej,Polacy o Kościele, w: Wartości Polaków a dziedzictwo Jana Pawła II, red. T. Żukowski, Warszawa 2009, a także T. Rowiński, Polska opowieść. Rozważania o podmiotowej narracji Polaków w czasach pesymizmu, „Christianitas” 44.

[8] Kategoria podstawowa dla języka politycznego J.M. Rymkiewicza, por. O afirmacji polskości. Rozmowa z Jarosławem M. Rymkiewiczem, s. 29.

[9] P. Milcarek, Do Unii non possumus, „Christianitas” 15/16.
[10] Najwłaściwiej będzie odesłać do papieskich wystąpień, szczególnie homilii wygłoszonej na placu Zwycięstwa z roku 1979, ale także do „programu dla Polski”, jakim była oparta na Dekalogu nauka z pielgrzymki z roku 1991. Jednak polską formę, zarówno w sensie statycznym, jak i pewnej dynamiki historycznej, najlepiej oddają te oto słowa: „Trzeba iść po śladach tego, czym – a raczej kim – na przestrzeni pokoleń był Chrystus dla synów i córek tej ziemi. I to nie tylko dla tych, którzy jawnie weń wierzyli, którzy Go wyznawali wiarą Kościoła. Ale także i dla tych pozornie stojących opodal, poza Kościołem. Dla tych wątpiących, dla tych sprzeciwiających się”, Jan Paweł II, Gaude Mater Polonia. Pierwsza pielgrzymka, czerwiec 1979 r., Wydawnictwo M, Kraków 2010, s. 54-55.
[11] Choćby ostatnio T. Bartoś, Ostatni wielki romantyk. Pożegnanie, w: tenże, Jan Paweł II. Analiza krytyczna, Warszawa 2008.

[12] Problem dobrze referuje M. Matyszkowicz w recenzji książki R. Legutki, Esej o duszy polskiej, Kraków 2008; M. Matyszkowicz, Idea polska, „Christianitas” 40, s. 155-157.

[13] J.M Rymkiewicz, Wieszanie, s. 151.

[14] .M. Rymkiewicz, Kinderszenen, Warszawa 2008, s. 36.

[15] Warto zajrzeć R.A. Ziemkiewicz, Zgred, Warszawa 2011, s. 166.

[16] Sam Rymkiewicz to potwierdza „Polska jest niemal martwa, obumarła”, Nasz naród jak lawa. Z Jarosławiem Markiem Rymkiewiczem rozmawia Barbara Sułek-Kowalska, w: J.M. Rymkiewicz, Rozmowy polskie w latach 1995-2008, s. 41.

[17] Uzualizm jest „wyczuciem tego, co zwyczajowe, nieodzowności utartych zachowań. Nie żyjemy bowiem […] dostatecznie długo, by przyjmować absolutne orientacje (na absolutnie słuszne urządzenie absolutnie słusznego życia, co wymaga odnalezienia prawdy absolutnej): nasza śmierć przychodzi szybciej niż ta absolutna orientacja. Dlatego przeważnie – podkreślam: nie wyłącznie, ale przeważnie – pozostajemy nieuchronnie tym, czym już byliśmy: a więc naszą przeszłością, do niej zaś należy to co utarte, to, co czynić należy, co zawsze należało”, O. Marquard, Sceptyk. Mowa dziękczynna, w: tenże, Apologia przypadkowości, Warszawa 1994, s. 45. Uwagi Marquarda dobrze oddają perspektywę Rymkiewicza – jest to perspektywa patrzenia na świat jako na zbiór obyczajów i fenomenów będących otuliną naszych ogrodów, domów, brzózek i gawronów. Rymkiewicz jest erudytą-uzualistą polskości, broniąc strzępów narracji, broni swojego Milanówka przed prawdą, którą jest nicość. Mamy tu do czynienia zatem z zabiegiem psychologicznym, ale nie powinno to dziwić – romantyzm jest swego rodzaju psychologizmem. Próbą oswojenia rozpaczy.
[18] J.M. Rymkiewicz, Wieszanie, s. 137.

[19] Wszystko, co robi Jarosław Kaczyński, jest dobre dla Polski. Z Jarosławem Markiem Rymkiewiczem rozmawia Joanna Lichocka, w: J.M. Rymkiewicz, Rozmowy polskie w latach 1995-2008, Warszawa 2009, s. 189-208.

[20] Nasz naród jak lawa, s. 46.

[21] M. Jurek, Tradycja: sprawa przeszłości, czy przyszłości, „Christianitas” 43, s. 69-70.

[22] J.M. Rymkiewicz, Samuel Zborowski, Warszawa 2010, s. 200-203.

[23] J.M. Rymkiewicz, Samuel Zborowski, s. 202.

[24] Tamże.

[25] Tamże.

Debata: Rymkiewicz Romantyzm. Chrześcijaństwo. Republikanizm

2011-09-29T10:44:00.001+02:00

Wieczorem 4 października w kawiarni Tarabuk odbyło się spotkanie poświęcone myśli politycznej Jarosława Marka Rymkiewicza. Dyskusja odbyła się z inicjatywy redaktorów Frondy i Teologii Politycznej. Rozmawiało czterech autorów, którzy Rymkiewiczowi poświęcili analizy publikowane w prasie i internecie. Gości było tak wielu, że z trudem zmieści się wszyscy w zacnych progach księgarnio-kawiarni.

dr Marek Cichocki (Teologia Polityczna)

„…uważam, że ten wątek w książce o anarchicznej wolności jest mocno przereklamowany, zupełnie nietrafnie okrzyknięty jako główne przesłanie książki. Nie dlatego, by sam Rymkiewicz nie miał być do niego przywiązany, myślę, że jest nawet bardzo, ale zauważyłem, że w wielu komentarzach o książce akurat sprawa anarchicznej (archaicznej?) wolności jest uczyniona centralną kwestią, tak jakby ów czekan Samuela, który roztrzaskał głowę kasztelana przemyskiego, miał się stać głównym rekwizytem polskiej polityczności w dziejach…” (O Samuelu Zborowskim Rymkiewicza)

dr Dariusz Gawin (Teologia Polityczna)

„Po pierwsze, to znakomita literatura. Jej forma jest zarazem trudna i urzekająca jak każda kunsztowna robota. Jest zaborcza i posiada moc perswazji. W trakcie lektury czytelnik jest stale zaskakiwany wielością środków wyrazu, układających się w jednolite dzieło: mamy tu bowiem do czynienia z opowiadaniem historii tout court; esejem; białym wierszem, fragmentami filozoficznymi; powieścią poetycką. To dlatego z lektury takiej książki płynie przyjemność, dla ludzi kochających czytanie. Już to wystarcza, aby autor odniósł sukces.” (Zborowski. Piękno i groza Dawnych Polaków)

Grzegorz Górny (Fronda)

„Rozgłos książki „Kinderszenen” Jarosława Marka Rymkiewicza wynika w dużej mierze z faktu, że stawia ona pytania ważne dziś dla Polaków: o sens historii, rozumienie własnych dziejów, możność lub niemożność podzielenia się swym doświadczeniem z innymi.” (Mistyka ziemi i krwi)

Tomasz Rowiński (Fronda)

„W myśleniu Rymkiewicza, na naszym niebie mit (romantyczna idea) zastępuje Logos – jest to już niebo pogańskie – nie „brama niebios”, ale fastrygowana rzeczywistość, podobna do nierzeczywistej fastrygi gwiazdozbiorów tworzonej przez ludzkie umysły. Mamy zatem poręczny mit odwołujący się do emocjonalności zbiorowej, ale mit, który nie zakorzenia się ani w ciągłości dziejów, ani w rozpoznawaniu Boga, ani w pamięci Kościoła – jedynego elementu ciągłości polskich dziejów, tylko przesłania przemoc Lewiatana, śmierć i pustkę nieustannie zagrażającą polskiemu życiu – podstawowej kategorii myślenia Rymkiewicza o Polsce.” (Polska jako potwór doktora Frankensteina)

spotkanie prowadził Mateusz Matyszkowicz (Teologia Polityczna)

W niedługim czasie odbędzie się druga debata zorganizowana przez oda środowiska. Poświęcona ona będzie wielkim analogiom historycznym.

ZAPIS DŹWIĘKOWY

Teologia Polityczna i Fronda

zapraszają na dyskusję

Rymkiewicz
Romantyzm. Chrześcijaństwo. Republikanizm

z udziałem:
Marka A. Cichockiego
Dariusza Gawina
Grzegorza Górnego
Tomasza Rowińskiego

poprowadzi:
Mateusz Matyszkowicz

Tarabuk (ul. Browarna 6)
4 października 2011 r. (wtorek)
godz. 18.00

To pierwsze z cyklu spotkań między Frondą i Teologią Polityczną. Kolejne będzie poświęcone wielkim analogiom historycznym

teologiapolityczna.pl

pismofronda.pl

Janusz Palikot w parlamencie?

2011-09-27T21:08:00.003+02:00

W tekście “Postkomunizm, neokomunizm i mity III RP” który znajduje się w Christianitas 45-46 poświęciłem akapit degrengoladzie jaką do polityki polskiej zaczął wprowadzać Janusz Palikot. Wtedy, gdy ten tekst powstawał, miałem wrażenie, że zajmuję się problemem, który zniknie razem z odejściem Palikota z Platformy Obywatelskiej, ale jednak go nie usunąłem. Czasem okazuje się, że myśl jest mądrzejsza od człowieka, który ją myśli. Sondaże przedwyborcze dające Palikotowi miejsce w parlamencie wydają się być złym snem w perspektywie letniości prawicy polskiej i jej często zaledwie folklorystycznego katolicyzmu. Zaś Prawica Rzeczpospolitej Marka Jurka praktycznie przegrała w przedbiegach i jej udział jedynie w niektórych okręgach ma raczej charakter wytrwałego heroizmu bez szerszego znaczenia politycznego. Oczywiście nawet tak wybrakowany udział pozwoli wielu wziąć udział w wyborach i zachować sumienie.

Nie o tym jednak zamierzałem napisać. Jeśli utrzymają się przynajmniej w zarysach wyniki sondażu, w którym SLD podzieliło się z Palikotem lewicowym lektoratem być może obejrzymy nową fazę neokomunizmu w Polsce – neokomunizmu, który będzie próbował stać się eurokomunizmem w rodzaju Zapatero czy niemieckich liberałów i zielonych. Co więcej może się stać w Polsce swego rodzaju piątą kolumną ideologii jaka przenika Unię Europejska i jest przez nią promowana znacznymi środkami finansowania. Nawet jeśli ruch poparcia nie stanie się wielką Partią Antykościelną – przynajmniej w przewidywalnej perspektywie, stanie się przyczółkiem lewicowych radykałów, którzy przenikną do parlamentu w pewnej mierze na naiwności (antyklerykalnej, ekonomicznej) tych grup, które zostały już określone zostały mianem “lumpenliberalizu“.

Można argumentować, że siła Palikota pozostanie niewielka i zakończy swój żywot podobnie jak Samoobrona. A jednak nie jest to takie pewne. Jeśli zdoła przetrwać na tyle długo by zacząć współfunkcjonować z ideologicznym projektem europejskim może złapać wiatr w żagle skłaniającej się ku euromodernizacji ideowej polskiej sceny politycznej. Beztroskie, ponieważ nieskuteczne, manifestacje przywiązania do wartości katolickich naszej “chadecji” wyraźnie pokazują, że nie jest ona skłonna do rzeczywistej walki o pryncypia cywilizacyjne. Zatem przed Palikotem te same nadzieje jakie przed lata podtrzymywały ducha w SLD – połączyć się z grantem “duchowym” i finansowym postkomunistów (zielonymi, czerwonymi, etc.) eurokracji. Tylko, że ludzie Palikota zdają się mieć jeszcze mniej estetycznych i kulturowych skrupułów niż “ministranci” schyłkowego PZPR. Szerzej te procesy starałem się opisać we wzmiankowanym artykule.

A teraz zapowiedziany fragment.

Trzeba już na sam koniec rozpatrzeć jeszcze jedną kwestię. Marksistowski socjolog Tittenbrun powiedział przed laty, że jeśli „socjalizm chce przetrwać upadek ZSSR, musi zaproponować ludziom takie wolności, o jakich w kapitalistycznej demokracji nikomu się nie śniło”. Przytaczam jego słowa za tekstem debaty z „Życia”. W 1998 roku debatujący widzieli jeden taki przykład neokomunistycznej wolności – było to „Nie” Urbana. Dziś wielu rozgląda się i nie widzi zagrożenia na znacznie poważniejszą skalę. Wolności wymarzone przez Tittenbruna proponuje dziś jednak Janusz Palikot. Mitologizacja w polityce sięga już takich wyżyn, że jego działalność wydaje się prawdziwym liberalizmem, podczas gdy jest ona w istocie postkomunistyczną zmorą. To nie nihilizm, raczej kolejny awatar partykularyzmu – we własnym mniemaniu cyniczny, ale w szerszej perspektywie służący neokomunistycznemu imperium. Stosunek do działalności Palikota jest jednym z testów dla środowisk, publicystów i całej Polski. Musimy jednak pamiętać, że pozytywne zdanie tego testu nie jest żadną szczepionką, ale jedynie drobną potyczką, którą w normalnych warunkach powinno się wygrywać bez trudu. Tak jak wobec każdego antyhumanizmu. Postkomunistyczny rodowód Palikota, nawet jeśli nieoczywisty, to łatwy jest do wydedukowania i należą do niego proste fakty. Fortuna posła z Biłgoraja powstawała w czasach konsolidacji w Polsce oligarchii lat dziewięćdziesiątych, a jego związki ze służbami dawnego systemu prasa podaje dziś już bez osłony. Wstępny program nowego ruchu zaproponowanego przez Palikota wpisuje się w antypatriotyczne, antychrześcijańskie, ale też zwyczajnie wrogie kulturze nastroje, które możemy spotkać na forach internetowych, na ulicy czy stadionie. Nieoczekiwanie Janusz Palikot może zająć na scenie politycznej to miejsce, które marzy sobie „nowa lewica”. Różnica polega na tym, że on nie ma żadnych oporów, choćby estetycznych, proponuje rozkład państwa, narodu, wspólnot ludzkich, jakiego jeszcze na naszej scenie nie widzieliśmy.

źródło: pismo.christianitas.pl

Fronda 60: Polska. Dwa narody?

2011-09-07T12:37:00.004+02:00

Open publication - Free publishing

Ukazał się nowy numer kwartalnika Fronda zatytułowany – „Polska. Dwa narody?”. Odnosi się on do zdania wypowiedzianego przez Rafała Ziemkiewicza „Istnieje naród polski i ci, którzy chcą się z niego wyrwać”. Posługując się tezą publicysty zastanawiamy się czy możemy wciąż mówić o wspólnocie politycznej i narodowej łączącej wszystkich Polaków. Powracamy do lektury Adam Mickiewicza. Spoglądamy też na naszych bratanków Węgrów i ich dzisiejszą rewolucją, analizujemy konserwatywny, ale i pogański projekt intelektualny Jarosława Marka Rymkiewicza [Polska jako potwór doktora Frankensteina. Uwagi o myśli politycznej Jarosława Marka Rymkiewicza], a wspomniany Rafał Ziemkiewicz wykłada nam swoje poglądy na Polskę z głębszym oddechem niż w codziennych komentarzach.

Oprócz tego w numerze można znaleźć teksty o wojnie informacyjnej i jej psychologicznych aspektach, a także analizy dzisiejszych zmagań Kościoła z drążącym go od wewnątrz liberalizmem. Artur Van Allen Mrówczyński pisze o literaturze Grossmana, Tomasz Rowiński o powieści „Zgred” [Na nieoranej ziemi], a Mateusz Matyszkowicz o najnowszej książce Bronisława Wildsteina. Do tego garść poezji.

Spis treści i fragmenty numeru

KUP TUTAJ

[teksty wytłuszczone mojego autorstwa]

Stare czy tradycyjne. O pewnym głosie po festiwalu w Jarosławiu

2011-09-05T13:21:00.001+02:00

Wspomnienia konkretnych osób, sławnych i zwykłych, dotyczące czasów reformy liturgicznej nie są specjalnie znane. Opinia tamtego czasu – pozytywna, czy negatywna jest przykryta licznymi analizami teologicznymi, a częściej jeszcze niż analizami, życzeniowym patrzeniem na rzeczywistość, dostrzeganiem owoców tam gdzie ich nie było lub herezji kiedy do niej nie doszło. Dlatego świadomość tego, że wielu wypowiadało się na ten temat jest dziś nieobecna, a sam fakt istnienia takich wypowiedzi zaskakuje. Tym bardziej może się ktoś zadziwić, że w obronie starej Mszy katolickiej stawali nie tylko wierzący, ale i niewierzący (choćby Agata Christie). Jednak najbardziej przejmujące stanowisko, drastyczne, ponieważ często zwyczajnie egzystencjalne, zajmowali konwertyci. Przemiany liturgiczne sprawiały, że czuli się oszukani. Ich świadomość z dużą wrażliwością rozpoznająca idiomy protestanckie i katolickie ułatwiała im stawianie określonych diagnoz – diagnoz, które z pewnością wielu oburzały. Nie byłoby zaskakujące, gdyby i dziś spotkały się z oburzeniem.

Do dwóch rozczarowanych konwertytów należeli z pewnością wybitni pisarze Evelyn Waugh (który nie dożył ostatecznego kształtu reformy) i Julien Green. Ten ostatni w taki oto sposób pisał o nowych obrzędach, które pierwszy raz zobaczył w telewizji:

To, co odkryłem, było dość prostym naśladownictwem nabożeństwa anglikańskiego, które było nam znane w dzieciństwie. Stary protestant, który drzemał we mnie w mojej katolickiej wierze, obudził się nagle wobec oczywistego i absurdalnego oszustwa, oferowanego przez ekran. Gdy ta dziwaczna ceremonia się skończyła, zapytałem moją siostrę: po co przeszliśmy na katolicyzm? (…) Uznaję autorytet papieża i myśl o opuszczeniu Kościoła naprawdę by mnie przeraziła. Jednak pozostaję wierny mojemu wyznaniu wiary z 1916 roku i nie odejdę od niego w ani jednej linijce.

Dla kogoś kto przeszedł trwającą kilka lat drogę odkrywania tradycyjnej liturgii rzymskiej takie słowa są bardzo bliskie. Czytanie ich budzi współczucie dla tego pokolenia, które traciło możliwość uczestniczenia we Mszy mającej swoją ciągłość z liturgią pierwszej połowy pierwszego tysiąclecia, a nawet z samymi początkami Kościoła. Trudno mi dziś wyobrazić sobie ból, którego musiałbym doświadczyć znajdując się dziś w ich sytuacji. W pewnej mierze wydaje się, że decyzje papieża Benedykta XVI otoczyły stary ryt ochronnym płaszczem i zabezpieczyły przed dewastacją jaka stała się udziałem liturgii w czasach schyłkowego prądu ruchu liturgicznego i w czasach reformy. Dziś Mszę tradycyjną odkrywają nie ci, którym pasują eksperymenty przy kulcie Bożym. Raczej nie grozi nam więc powtórzenie w innej formie pytania Greena: na cóż nam było odkrywać to bogactwo… Oczywiście nie byłem protestantem, gdy poznałem Mszę klasyczną, ale wyszedłem ze świata zaburzonych pojęć, które z pewnością są konsekwencją kolejnych kryzysów nowożytności. Także protestanckiego.

Dobrym przykładem zagubienia w świecie była krótka relacja Marcina Jakimowicza z festiwalu „Pieśń naszych korzeni” w Jarosławiu. Wcześniejsze relacje znajomych związanych z Dominikańskim Ośrodkiem Liturgicznym wskazywały wyraźną obecność rzymskiej tradycji liturgicznej, czy to w śpiewach, czy oficjach, czy też wreszcie z codziennej obecności liturgii Mszy Świętej w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego na festiwalu. Tymczasem w artykule Jakimowicza nie znalazłem na ten temat nawet najdrobniejszej wzmianki, za to dowiedziałem się, że „nasze korzenie” reprezentowały pieśni gruzińskie (swoją drogą bardzo interesujące), chorał bizantyjski i jeszcze jakieś inne rzeczy w kultury ludowej. Autor ubolewał przede wszystkim nad tym, że doszło do pewnego rodzaju inwersji kulturowej. Dawna kultura wsi fascynuje dziś miejską inteligencję podczas, gdy „prosty lud wzdycha: „Ale wiocha!” i wraca do disco-polo”. Można by to skwitować stwierdzeniem, że mamy tu do czynienia ze zwykłymi narzekaniami i odwrócić diagnozę – zamiast przejmować się współczesną kulturą wsi pośmiać się trochę z wielkomiejskiej chłopomanii. Obrotowość tego typu morałów jednak nie prowadzi nas do żadnych konstruktywnych wniosków.

Mieszczanin XXI wieku lubi przeważnie minioną już kulturę dawnej wsi właśnie dlatego, że jest dawna i ma jakiś smak minionego świata, podczas, gdy chłop z wieku XIX cenił to wszystko nie dlatego, że było stare, ale dlatego, że wyrażało coś konkretnego i prawdziwego; coś przekazywało, stanowiło ciało obrzędów religijnych, czy społecznych. Zatem było tradycją. Jest w tym pewna zgodność z rozumieniem Tradycji w Kościele – ważne jest nie to co stare, ale to co ma znaczenie, którego nabrało (lub może otrzymało) i które trwa. Dlatego „korzeniem” Tradycji, wracając do tematu liturgii, nie może być anafora Hipolita odmawiana jako II Modlitwa eucharystyczna, chociaż jest ona bardzo stara. Nigdy jednak nie należała do tradycji modlitw eucharystycznych i nie otrzymała swojego „znaczenia”. To, co tradycyjne niejako z przypadłości robi się stare. Zwykła sprawa, jeśli coś cenimy przekazujemy to dalej, a w tym przekazywaniu zmieniają się kolejne pokolenia.

Dlatego też Jakimowicz bardziej wszedł w buty nostalgicznej chłopomanii, umiłowania staroci, niż w logikę korzeni i tradycji. Dlatego też zamknięty w dość bezużytecznej logice nie rozumie dzisiejszych „chłopów”, którzy po prostu nie cenią staroci – straciły one dla nich znaczenie. Dla Jakimowicza pewnie znacznie straciła dawna katolicka liturgia, skoro o niej nie wspomina. Nie jest to żaden przytyk osobisty, raczej rozpoznanie zdumiewającego i jednak niespodziewanego zjawiska, że to co „stare” i „tradycyjne” właściwie jest już synonimem tego samego rozbitego obrazu minionej rzeczywistości, z którego układamy własne „tradycje”. Antonina Karpowicz-Zbińkowska, muzykolog związany z „Christianitas” zauważa trafnie: „Jeździłam tam [do Jarosławia] jeszcze w latach 90. i dziwiłam się temu, że tytuł brzmi "Pieśni naszych korzeni", podczas gdy to były pieśni Starowierów, Koptów i innych (…) ja się osobiście nie poczuwam do takich korzeni. To mają być niby jakieś nasze wspólne korzenie? (…) Chyba chodziło mniej więcej o to samo, co w pracy Peresa (…) skoro nasza własna tradycja została zerwana to szukajmy żywej tradycji w innych tradycjach.” W innym miejscu dodaje: „Polacy są podwójnie wykorzenieni, bo i z tradycji świeckiej (tu zasługi PRLu) i tej liturgicznej.”

Sprawa oczywiście nie jest przegrana Tradycja liturgii rzymskiej nie obumarła i nie jest postromantyczną terapią uporczywą, wskrzeszaniem umarłych prądem entuzjazmu – działa w niej Logos, sam Bóg , czego świadectwem są „trydenckie nawrócenia” jakie zdarzają się i w Jarosławiu. Warto o tradycji myśleć nie tylko w kategoriach „stare, czcigodne”, ale także nasze – ofiarowane nam przez Ducha Bożego działającego w historii.

za: pismo.christianitas.pl

Katolik i rebeliant

2011-08-31T13:32:00.005+02:00

Po krótkim tekście krążącym wokół doświadczenia religijnego brytyjskich katolików, których losy wypełniają karty powieści „Znowu w Brideshead” – znowu – trafiłem na podobny wątek, choć w zupełnie innym „tekście kultury”. A właściwie nie tekście, ale filmie. W dodatku tym razem było to niespodziewane.

Obejrzałem wreszcie, z kilkuletnim opóźnieniem „Rebelianta”, przebój hinduskiego kina, skrojony na europejską miarę, z dużym budżetem, przeznaczony dla odbiorcy zachodniego. O nie, to zdecydowanie nie jest produkcja niszowa dla studyjnych kin – po prostu kino bollywoodzkie z rozmachem. Tym co różni ten film od większości produkcji z bollywood, jakie pojawiły się w Polsce jest eksploracja wątków nie obyczajowo-rozrywkowych, ale polityczno-historycznych. Nie dziwi to tak bardzo jeśli spojrzeć jakie filmy w swoim dorobku ma Aamir Khan, odtwórca w głównej roli „Rebelianta”. Możemy znać do z takich „politycznych” bollywoodów jak „Unicestwienie” („Fanaa”), czy „Kolor szafranu” („Rang de basanti”).

„Rebeliant” opowiada losy Mangala Pandeya – żołnierza wojsk Kompanii Wschodnioindyjskiej, który sprowokował w latach 50. XIX wieku wybuch powstania sipajów – pierwszej dużej wyzwoleńczej wojny Hindusów przeciwko Brytyjczykom. A bardziej jeszcze, niż przeciwko Brytyjczykom to właśnie przeciw Kompanii – olbrzymiemu przedsiębiorstwu będącemu jedynym koncesjonowanym zarządcą subkontynentu indyjskiego. A aż do powstania sipajów Indie przypominały największy w historii folwark oddany w dzierżawę korporacji. W jednym z dialogów Mangal Pandey zadaje pytanie swojemu przyjacielowi pochodzącemu z Glasgow, czym właściwie jest Kompania, na to kapitan Gordon odpowiada mitologicznie – w „Ramajanie” pojawia się postać dziesięciogłowego demona Rawana – Kompania jest jak Rawan. Rozmycie odpowiedzialności, rozległość struktur, wszechwładza oparta o zasadę zysku – ty była Kompania Wschodnioindyjska.
Właśnie razem z kapitanem Gordonem pojawia się „wątek katolicki” – zaskakujący dlatego, że zwykle twórcy kina bollywoodzkiego pozwalają swoim bohaterom swobodnie i równocześnie odwiedzać różnorakie kościoły chrześcijańskie, świątynie hinduistyczne i meczety. Można to zrozumieć z perspektywy pedagogicznej – w kraju, który wciąż żyje w zagrożeniu konfliktów religijnych, szczególnie hinduistyczno-islamskiego z określoną domieszką niechęci obydwu tych grup do chrześcijan, trudno w popularnym i rozrywkowym kinie o inną wykładnię przyjacielskich stosunków pomiędzy religiami. Zwykle trudności na tym polu pokazują te bollywoodzkie obrazy, które porzucają czysto rozrywkowy charakter – należą do nich choćby wspomniane filmy Aamira Khana, czy takie obrazy jak już nie bollywoodzki, a tamilski film „Bombay” – w całości poświęcony nienawiści religijnej pomiędzy muzułmanami a hinduistami. Nigdy jednak, nawet w najbardziej wyrafinowanych scenariuszach nie pojawia wątek różnicowania chrześcijan, nie mówiąc o nadawaniu temu jakiegoś szczególnego znaczenia.

Katolicyzm kapitana Wiliama Gordona zostaje ujawniony w scenie, gdy objaśnia on pewnej nieświadomej damie, w obecności zebranej elity Kompanii, nieprawość funkcjonowania korporacji. Rzecz dotyczyła uprawy maku, z którego jak wiadomo produkuje się opium. Opowieść Gordona zostaje przerywana drwiną i próbą religijnej demaskacji.

- Kapitanie Gordon, miałeś też śpiewać...

- Obawiam się, że nie znam tej pieśni.

- Kim ty jesteś, jakimś poganinem? Nie uczą was tego w szkołach?

- Nie, sir.

- A powinni. Do której szkoły pan uczęszczał? Niech zgadnę, to nie było Marlborough ani Rugby?

- Nie sir, pochodzę z katolickiej rodziny. Z Glasgow. Uczęszczałem do szkoły parafialnej.

- Papista! Myśląc o tej materii, nie widziałem pana w kościele. Zapewne był pan ze swoimi słynnymi kurtyzanami.

Gordon jednak niezrażony kontynuuje opowieść doprowadzając uczestników spotkania do konsternacji. Film nie ma jednak jednoznacznej wymowy antyeuropejskiej. Z jednej strony widzimy brutalność Anglików, ich przekonanie o cywilizacyjnej misji, które często nie znajduje potwierdzenia w metodach działania. Równocześnie Hindusi wciąż tkwią w systemie kastowym, palą wdowy razem ze zwłokami ich mężów, kolaborują na potęgę z zarówno z Kompanią jak i przemytnikami, którzy jeszcze bardziej nękają rolnicze społeczeństwo. Oczywiście nie ma prostych rozwiązań – wysłana z Królestwa inspekcja mająca ukrócić korupcje w Kompanii owszem uderza w nieprawidłowości korporacji, ale równocześnie w nie do końca świadomych swojej sytuacji hinduskich chłopów. Na tym tle kapitan Gordon jest jedyną prawą postacią – nie jest on jednak w żadnym wypadku nadczłowiekiem, raczej realistą, który wie, że funkcjonuje w upadłym świecie i bierze w nim udział tylko w takim stopniu w jakim musi. Do tego, będąc oficerem przyjaźni się Mangalem – czarnym sipajem, zwykłym żołnierzem (granym przez Aamira Khana). Charakterystyczne, że podczas próby linczu na Mangalu, któremu zapobiega Gordon, jeden z angielskich oprawców rzuca mu na pożegnanie – „Ty nawet nie jesteś biały”. Być może to tylko aluzja do przyjaźni z Pandeyem, ale bardzo wypowiedź ta pasuje do katolicyzmu Gordona, który jest przez to „dzieckiem gorszego Boga”. Pogarda otaczająca katolików w anglikańskim Królestwie i Dominium czyni prawdopodobną taką motywację obelgi.

Postawa buntu u Pandeya ewoluuje znów od sprzeciwu czysto religijnego, do postawy patriotycznej. Kiedy postrzelony leży w szpitalu mówi do kapitana Gordona o sytuacji Indii: „Teraz wszyscy jesteśmy nietykalni” porównując wszystkich Hindusów do najniższej z kast.

Zatem mamy dwóch bohaterów stojących poza nawiasem społecznym - dwóch nieczystych. Wśród filmowych perypetii kapitan Gordon naraża się także społeczności lokalnej ratując niczym Phileas Fogg piękną wdowę z płomieni śmiertelnego stosu jej męża. Jak wspomniałem nie jest człowiekiem bez skazy – i bardzo w tym przypomina bohaterów „Znowu w Brideshead”. Pomiędzy nim a uratowaną dziewczyną zawiązuje się romans. Jednak nawet „życie w grzechu” (używając prostolinijnego wyrażenia lorda Brideshead) nie przekreśla zasadniczej odmienności, która jest jego piętnem i jarzmem zrozumiałym od chwili rozerwania przesłony otaczającej jego religijność. Gdy Pandey zostaje ujęty i postawiony przed sądem jako prowodyr buntu kapitan Gordon próbuje go bronić, choć wiadomo, że nie ma to szansy powodzenia. Rzecz kończy się dla niego pozbawieniem dowództwa. Fantazja scenarzysty na koniec przypisuje mu decyzję o przyłączeniu się do powstania. Jeśli tak miałoby być to znając losy sipajów trzeba być pewnym, że była to decyzja o dobrowolnym przyjęciu śmierci (dezercja, zdrada).

Czy odmienność Gordona wynikała z jego katolicyzmu? Być może. Być może także katolicyzm oddzielał go od rozkoszy konformizmu jakie musiały powstawać ze zjednoczenia interesów, władzy i odniesień religijnych, które były doświadczeniem angielskim. Wszystko zamykało się w jednym kręgu wspólnoty etnicznej, narodowej i religijnej, która to jedność nigdy nie może stać się udziałem trzeźwego katolika, zawsze mającego swoje „poza”, wskazujące na porządek wyższy, często odmienny od doczesnego niedoskonałego ładu . Różnie to „poza” może się realizować – może być to odniesienie do papiestwa, do uniwersalimu, ale także do marginalności i pogardzania katolickiej egzystencji w sferach, w których się porusza. Łaska różne znajduje kanały. Jeszcze jedna ważna, być może "bridesheadowska" uwaga, kapitan Wiliam Gordon na pierwszy rzut oka niczym się nie różnił od innych oficerów, od innych Brytyjczyków.

Zastanawiające jest jednak skąd pojawił się ten wątek katolicki – być może to tylko zbieg okoliczności w wyobraźni scenarzystów, a być może to owszem wyobraźnia, ale symboliczna, czy historyczna trwająca w Indiach, naleciałość długiego czasu brytyjskiej dominacji. Oznaczałoby, że Indie zauważyły i zapisały w swojej pamięci tę katolicką, już może minioną, odmienność tak przejmująco opisaną przez Evelyna Waugh w „Znowu w Brideshead”. Nawet jeśli przypisuję twórcom „Rebelianta” coś czego nie brali pod uwagę lub coś co jest moją własną projekcją warto było przytoczyć ten wątek ponieważ jest w nim niewątpliwie – przywołując angielskiego konwertytę – promień „niewidzialnego światła”.

Tomasz Rowiński

za: pismo.christianitas.pl

Rok 1989 - rewolucja, ale jaka. Na marginesie autobiografii Marcina Króla "Nieco z boku. Autobiografia (nie)polityczna"

2011-08-23T14:07:00.002+02:00

Kiedy w 2008 roku ukazała się autobiograficzna książka profesora Marcina Króla ["Nieco z boku. Autobiografia (nie)polityczna"], niewątpliwie jednego z dwóch najważniejszych moich akademickich nauczycieli (co nie znaczy, że mistrza), dopytywałem znajomych czy warto ją przeczytać. Dlaczego dopytywałem zamiast po prostu wziąć się do rzeczy? Zniechęcał mnie do tego wyimek, który znalazł się w książce jako motto do pierwszego rozdziału.

Jakże więc nie sadzić, że naszym życiem w znacznej mierze rządzi przypadek. Jeżeli przypatrzeć się, jak to było, że jedni wstępowali do partii, a inni nie, że jedni upatrywali w komunizmie czy potem realnym socjalizmie nie tylko oportunistycznej okazji do zrobienia kariery, bo ci nie stanowią żadnego intelektualnego problemu, ale szansy na realizację - czy to "dobrego społeczeństwa", czy to ideowego wzorca, czy też tylko świata lepszego niż ten, jaki znali z przeszłości, to widać, że uniknięcie tych pokus było raczej rezultatem sytuacji, w której się znajdowaliśmy, niż wielką zasługą charakteru i inteligencji (s.13)

Oczywiście wtedy w roku 2008 wydawanie tego rodzaju sądów wydawało mi się być słabo zakamuflowaną zagrywką polityczną na polu publicystycznym. Wciąż gorąco rozmawialiśmy o lustracji, o stosunku do PRL. Dyskusja wokół znaczenia naszego "ancien regime'u" dla kształtu współczesnej Polski była jeszcze wtedy dość ożywiona i miała swój silny kontekst polityczny wiążący się z niedawnymi lustracyjnymi propozycjami Prawa i Sprawiedliwości. Trwało to już wcześniej, może od roku 2003, gdy spychana problematyka rozliczenia PRL zaczęła wychodzić z nisz niczym freudowskie wyparcie. Wyborcą PiS-u nie byłem jednak sprawa jakiejś formy dekomunizacji stanowiła i stanowi wciąż realny problem ważny także w tym co sądziłem i sądzę o realnej kondycji Rzeczpospolitej.

Tak też się stało, że do książki Marcina Króla ostatecznie się zniechęciłem i wróciłem do niej dopiero teraz w roku 2011. To co zaskoczyło mnie najbardziej to fakt, że przytoczony fragment niespecjalnie harmonizuje z wymową wspomnień Marcina Króla z okresu PRL. Wydają się one właśnie syntezą, która po prostu nietrafnie zbiera spisane doświadczenie lub jest próbą jakiegoś ukłonu i równoważenia wymowy. W stosunku do kogo te ukłony nie chcę wnikać, ponieważ to może zwykła niespójność jaka bywa udziałem ludzkiego myślenia. Jeśli jednak mamy tu do czynienia z zabiegiem równoważenia, to efekt jest w jakiejś mierze przewidywalny - równoważenie szkodzi harmonijności myśli więc wewnętrznej prawdzie wywodzonych twierdzeń.

O co chodzi więc? Lektura "Autobiografii (nie)politycznej" prowadzi do wniosku, że naszym życiem w znacznej mierze wcale nie rządzi przypadek. Nie chodzi nawet o sprowadzanie takiego twierdzenia do absurdu, w którym moglibyśmy sobie wyobrazić sytuację, kiedy wedle systemowej loterii niektórzy razem z dowodem osobistym otrzymywali legitymację partyjną, a inni nie. Książka przeczy także tezie jakoby odrzucenie pokusy wchodzenia w komunizm poprzez udział w życiu partii nie był "zasługą charakteru i inteligencji"

Spośród dość licznych fragmentów wybrałem jeden dłuższy, ale jak mi się zdaje wymowny pod wieloma względami zarówno w kwestii przypadkowości jak i znaczenia czy braku znaczenia "zasług" w sytuacji funkcjonowania w systemie opresji [podkreślenia moje]:

A zatem przez lata sześćdziesiąte, siedemdziesiąte i część osiemdziesiątych w miarę wprawnie omijałem zgromadzenia członków partii, tak jak się spaceruje po parku wijącymi się alejkami. Nic nie było wprost, nic nie było do końca takie, jak wyglądało, a wiele spraw po prostu pomijano milczeniem lub zbywano żartem. Trudno powiedzieć, żeby był to okres ciężki lub żebym czuł się obywatelem drugiej kategorii. Nie była to też "nierzeczywistość", jak chciał Kazimierz Brandys, gdyż partia i jej członkowie byli jak najbardziej rzeczywiści. Należeli jednak do inne Polski, z którą jeżeli się włożyło tylko nieco wysiłku, można było nie mieć nic wspólnego. Naturalnie miało to swoje praktyczne skutki, ale nie aż tak drastyczne, żeby nie można było sobie dać rady. Dlatego, przyznaję, i jak dziś nie rozumiem, tak wówczas nie rozumiałem pokusy przynależności do partii, a w przypadku ludzi z mojego pokolenia, nieco młodszych i nieco starszych, nie umiem wyzbyć się litościwej pogardy. Bo nawet ewentualne korzyści materialne, jakie się dzięki przynależności do partii osiągało, były nie tylko z dzisiejszej perspektywy, ale i z ówczesnej bardzo skromne. Chyba, że człowiekiem miotała ambicja władzy, z która nie potrafił sobie poradzić. Widziałem wielokrotnie ofiary takiej ambicji, także po 1989 roku, i wiem, że to jest straszna przypadłość. W prawdzie po 1956 roku zajmowanie wysokich stanowisk partyjnych nie było już niebezpieczne dla życia (w Polsce zresztą nie było nigdy), ale jak można było rządzić razem z kimś takim, jak na przykład Babiuch, tego nigdy nie zrozumiem. Nie była to tylko kwestią smaku, jak pisał Zbigniew Herbert, ile kwestia granic akceptacji głupoty i niskich pobudek. (s.26)

Marcin Król jak sam pisze pochodzi z rodziny, w której splotły się tradycje PPS, sanacji i przedwojennej inteligencji - wspomnienia z czasów PRL pokazują nam człowieka dość integralnie antykomunistycznie uformowanego, u którego zarówno charakter, jak i inteligencja (również estetyka?), ale także osobiste decyzje kształtowały jego stosunek do socjalistycznego państwa, PZPR i ówczesnej władzy. Trudno nie nabrać przekonania, że teza o rządach przypadku i nieistotności ludzkiego charakteru i inteligencji jest jakąś dziwną naleciałością bardzo spójną, ale z próbami odebrania zaangażowaniu w PRL cech moralnych. O rozróżnieniu pomiędzy tym co moralne i polityczne, często powracającym w we wspomnieniach Marcina Króla może warto napisać osobny tekst. To co jednak szczególnie zwraca uwagę, to przedziwne pęknięcie jakie znajdujemy pomiędzy oceną czasów socjalizmu z ich perspektywy, a ich oceną z perspektywy nowej Rzeczpospolitej. Tak jakby rok 1989 stał się momentem zaćmienia władzy sądzenia, rozróżniania dobra i zła - nie tylko w planie moralnym, ale i politycznym - czyli osądzenia co jest dobrem wspólnym ("wspólnym interesem" według słów Marcina Króla).

To zaćmienie władzy sądzenia dobra i zła w przedziwny sposób zbiegło się ze sposobem postrzegania roli chrześcijaństwa w życiu publicznym. Chciałbym przytoczyć w związku z tym dwa wspomnienia innych ważnych aktorów polskiego życia publicznego. Ksiądz Józef Tischner w tekście z 1991 wydrukowanym potem także w zbiorze "Nieszczęsny dar wolności" pisał w taki oto sposób:

Kiedy się słyszało: "wartości chrześcijańskie", ożywiało się serce. Człowiek odzyskiwał poczucie godności. Dawno, bardzo dawno temu, kiedy jeszcze nie było polskiego papieża - były takie czasy, oj były - mieliśmy tylko Ojca Kolbego. Słyszeliśmy, co zrobił, i każdy czuł: to jest właśnie to. Potem kardynał Wyszyński siedział w więzieniu. Wtedy też czuliśmy: to jest właśnie to. A potem stał się papież, który do nas przyjechał, ukląkł na lotnisku i ucałował polską, umęczoną ziemię. I wszyscy odkryli: to jest właśnie to. Niedługo potem były strajki i na bramie Stoczni Gdańskiej wisiał portret Papieża, a w stoczni była msza św. i ludzie się spowiadali, a potem przyjmowali Ciało Pańskie, bo nie wiedzieli, czy za godzinę nie wylecą w powietrze, jak przed laty ci z Westerplatte. Mimo to wiedzieli jedno: nie wolno przemocą. Więc nawet szyb nie powybijali. A cały świat otworzył oczy ze zdumienia, bo odkrył, że... to jest właśnie to! Potem przyszedł stan wojenny. Były wydarzenia w kopalni "Wujek". I podobno - jak wtedy opowiadano szeptem, a potem powtórzono - górnicy pojmali kogoś, kto do nich strzelał. I nie powiesili go. Puścili go, bo rano była tam msza św., a oni byli u Stołu Pańskiego, więc... jakże tak. I to było właśnie to. A gdzieś pod koniec całej tej historii pojawia się ksiądz Jerzy Popiełuszko, który powiedział: "zło dobrem zwyciężaj". Wiadomo co z nim zrobiono. Ale do odwetu nie doszło, bo ówczesna "Solidarność" zrozumiała, co jest co.

Jednak ten piękny opis najnowszych dziejów polskiego chrześcijaństwa poprzedzają inne fragmenty, w których Tischner omawiał ducha debaty wokół propozycji nowej polskiej konstytucji:

Dyskusja na temat "chrześcijańskich wartości" we wstępie do konstytucji nabrała rumieńców. [...] Propozycja wzbudziła lęk. Zastanawiający jest ten lęk przed "wartościami chrześcijańskimi" [...] Jeszcze kilka lat wcześniej było zupełnie inaczej.

Innym świadkiem zerwania w myśleniu, o którym tu mówimy był marszałek polskiego sejmu Marek Jurek ["Tradycja: sprawa przeszłości czy przyszłości", "Christianitas", 43].

Gdy przyszła niepodległość, dla prawicy katolickiej, skupionej wtedy w Zjednoczeniu Chrześcijańsko-Narodowym, było oczywiste, że musimy odbudować państwo na takich samych zasadach ustrojowych, na których opierała się Druga Rzeczpospolita. Nie dlatego, że były idealne, ale dlatego, że były realną postacią państwa, które zachowało chrześcijański charakter w warunkach współczesnej pluralistycznej demokracji. Po prostu - normalne Państwo Polskie. Taki charakter miały też powojenne postulaty konstytucyjne Episkopatu RP 1946, które ZChN na wniosek konserwatystów włączył do swojego programu.
Chcieliśmy normalnego państwa - uznającego Boga, świadomego swych korzeni historycznych w walce narodu o wolność przez półwiecze 1939-89, uznającego publiczne prawa Kościoła, prawa rodziny, prawo do życia; państwo republikańskie - oparte na odpowiedzialności silnej opinii publicznej identyfikującej się z jego zasadami i na poczuciu wspólnoty również z tymi, którzy tylko częściowo podzielają jego zasady.
Ze zdziwieniem jednak wtedy słyszałem wypowiedzi liberalnych osobistości katolickich, w których echem odbijała się ideologia "Gazety Wyborczej", a dla których źródłem napięć społecznych w rodzącym się państwie był nie postkomunizm, ale poglądy tych, którzy chcieliby oprzeć wolność na porządku prawnym podobnym do utraconej niepodległości. Z tej perspektywy komunistyczną dechrystianizację należało uznać nie za relikt niewoli, ale za zobowiązujący element "pluralizmu'". W imię takich poglądów jako "integryzm" atakowano już nie krytykę rewolucji francuskiej, ale przywiązanie do polskiej tradycji i przekonanie, że państwo demokratyczne powinna i może kształtować opinia katolicka - zgodnie z uniwersalizmem zasad, za które odpowiada.

To "kwiecie" tekstów prowadzi nas do pewnych wniosków dotyczących zerwania myślenia pomiędzy tym co nazywamy PRL i III RP. Po pierwsze w roku 1989 elity polityczne w Polsce opowiedziały się za utrzymaniem "status quo" jeśli chodzi o zasady wprowadzone przez rewolucję komunistyczną po wojnie - należały do nich z pewnością laicyzacja i wykorzenienie państwa (dobrze było to widać podczas rozgrywek o obchody milenijne, a także w retoryce propagandowej mówiącej o PRL jako "nowej Polsce"). Korekty myślenia o sensie państwa trwającego we własnej chrześcijańskiej tradycji, o moralnej i politycznej odpowiedzialności za budowanie państwa komunistycznego musiały wyniknąć z decyzji o przystosowaniu się do sytuacji, w której nie doszło do zasadniczej zmiany będącej konsekwentną realizacją wizji czy oczekiwań tkwiących często jedynie "implicite" w samej działalności opozycyjnej, czy zwykłym niezadowoleniu większości obywateli. Nie warto tutaj rozstrzygać wielorakości propozycji polskiego państwa bez komunistów, ale dziś z pewnością można je podzielić na projekty podtrzymujące "rewolucję komunistyczną" i projekty "odbudowy" polskiego organizmu w zgodzie z jego nadwyrężaną ciągłością. Dlatego do dzisiaj wiele pożytecznych, jak się zdaje projektów próbujących kształtować edukację patriotyczną, czy starających się przywracać mentalnie polskość Polakom jest skażona fundamentalną akceptacją dla dokonanej w latach 40. i 50. rewolty, której skutków nie usunięto po 1989 roku. Bez przemyślenia prawo-konstytucyjnej formy naszej tradycji, kulturze narodowej grozi trwanie w "bricolage'u" muzealnych rekwizytów niekompatybilnych z zasadniczą strukturą państwa, jego moralno-polityczną formą. Uwagi te dotyczą wszelkiego rodzaju polityk kulturalnych i historycznych. Na koniec należałoby dodać, że wszystko co powyżej zostało zacytowane i powiedziane każe postawić pytanie o narracje jakie wykorzystano w Polsce do opisu wydarzeń roku 1989 i w jaki sposób oddziaływały one na myślenie Polaków, a także jak miały się do tego co wydarzyło się rzeczywiście.

źródło: pismo.christianitas.pl

"Aniołowie i kosmici" w Dzienniku Polskim

2011-08-22T12:00:00.004+02:00

W "Dzienniku Polskim" ukazała się recenzja mojej książki "Aniołowie i kosmici" zawierającej wywiady z teologiami na temat tych dwóch rodzajów bytów "nieziemskich".

Recenzja do przeczytania TUTAJ

Gdyby ktoś był zainteresowany kupnem - zapraszam choćby TUTAJ

O Światowych dniach Młodzieży w Nocnych Czatach

2011-08-19T14:09:00.003+02:00

Ostatnio byłem w Nocnych Czatach opowiedzieć trochę o jednej ze swoich książek ("Aniołowie i kosmici") teraz wezmę udział w tej audycji by opowiedzieć o idei wielkiego katolickiego wydarzenia jakim są Światowe Dni Młodzieży.

Ostatnie wydarzenia w Madrycie pokazują, że to nie tylko czas radości z przeżywania wiary, ale także niełatwego świadectwa. Czy katolicy są przygotowani dawać takie świadectwo? Czy doświadczenie także fizycznej opresji może coś zmienić w człowieku - pogłębić jego przywiązanie do Chrystusa i Kościoła?

Nie wiem czy będziemy też o tym rozmawiać, ale na pewno warto by było.

Gorzka religia z Brideshead

2011-08-13T19:05:00.002+02:00

Trzy samotne dni w domu. Rodzina wyjechała odetchnąć na wsi, a ja czas poza pracą spędzam miedzy innymi na lekturze “Znowu w Brideshead” i oglądaniu serialowej ekranizacji tej znakomitej powieści. Sam Evelyn Waugh określił jej materię jako opis

działania łaski Bożej na grupę kilku zupełnie odmiennych, ale ściśle z sobą powiązanych, osób.

Myśl ta, podobnie jak zawartość fabularna i intelektualna powieści niemal w konieczny sposób wiąże się z uwagą Tolkiena zawarta w jednym z jego listów, określającą katolicyzm mianem “gorzkiej religii”. Oczywięcie nie chodzi o katolicyzm, który pokazuje sie u innych palcem, ale chodzi Tolkienowi o “naszą gorzką religię”. Jak wiadomo był katolikiem. I jak wiadomo, choćby z korespondencji życie jego było właśnie dość gorzkie – zarówno jeśli chodzi o relacje z ukochaną żoną, jak i dziećmi, do tego trudne materialnie. Słowa “nasza gorzka religia” bardzo wspołbrzmią z zasadnicza goryczą powieści Evelyna Waugh. Wiele by pewnie o tym można pisać odnosząc się do perypetii poszczegolnych bohaterów. Zasadniczym jednak obrazem “Znowu w Brideshead” jest jak sądzę to, że “działnie łaski” nie sprawia, że życie ich przestaje byc gorzkie. W znamiennym fragmencie IV rozdziału Sebatian charakteryzuje swoją katolicką rodzinę:

jak widzisz pod względem wyznaniowym jesteśmy rodziną mieszaną. Brideshead i Kordelia oboje są żarliwymi katolikami, on jest z tego powodu nieszczęśliwy, ona wesolutka jak ptaszek; Julia i ja jesteśmy na wpół poganami; ja jestem szczęśliwy, ale Julia chyba nie; mamę powszechnie uważa się za świętą, a ojciec jest ekskomunikowany i sam nie wiem, które z nich bylo szczęśliwe. W każdym razie, jakiekolwiek by się na to nie patrzyło, szczęście nie ma z tym wiele wspólnego, a ja szczęścia pragnę najbardziej…

Gorzkie prawda? Może nawet zbyt gorzkie nam się to dziś wydaje. Mamy często zbyt wiele nadziei na jakiegoś rodzaju skuteczność “naszej gorzkiej religii”. Może faktycznie świat katolików w Anglii był gorzki ze względów, których dziś nie potrafimy uchwycić. Mam jednak wrażenie, że Tolkiem mówi o jakiegoś rodzaju “prawdziwej goryczy”, którą zaprawiona jest religia katolicka. Lub przynajmniej była. Tego rodzaju gorycz oczyszczająca duszę, pozbawiająca ją naleciałości melancholii, odsłaniająca jakiś korzeń “twardości” ludzkiego życia, w tej kondycji jaka nam przypadła w udziale w czasach po wypędzeniu Adam i Ewy z ogrodu Eden.

Czy to faktycznie zbyt gorzkie? Czy warto udawać, że przemijanie tego świata nie jest dla nas gorzkie, albo nie następuje z tak nieubłaganą nieuchronnością jak to ma niejsce faktycznie. Sam bym z tych goryczy, które pozbawiają mnie melancholii nie ważył się rezygnować choć to codzienna pokusa. Bo melancholia to lepki nalot na ludzkim życiu, który daje wrażenie, że można gorycz przemijania powstrzymać smutkiem.

Lektura “Znowu w Brideshead” zwraca uwagę na jeszcze jedną sprawę – “gorycz naszej religii” dzisiaj bardziej jest współodczuwana chyba w codziennym katolickim życiu niż w “życiu kościelnym” gdzie tej goryczy się unika. Nie wierzy się, że to gorycz odsłania Boga, udostępnia łaskę, ale “gorące emocje”, “działanie”, “aktywność”. Tak się rzeczy mają przecież także z katolicką liturgią. Nie ma goryczy większej niż adoracja Najświętszego Sakramentu, nie ma modlitwy bardziej wysuszającej (pomijając adoracje zamkniętych drzwi tabernakulum) i oczyszczającej, a przecież cała klasyczna liturgia rzymska – liturgia Tolkiena i Waugh polega na adoracji i patrzeniu. Dziś wciąż mówienie o liturgii jako patrzeniu jest największą obelgą wobec Mszy trydenckiej. Może to obawa przed gorycza jaką człowieka dopada gdy zbliża się do Boga i nie zasłania go swoją krzątaniną, jak ewangeliczna Marta. Tak jakby patrzenie to mógł być tylko teatr, przesłony, symulakry. Skoro teatr to czmu sami nie mamy wchodzić na scenę. Tyle, że scena to nie rzeczywistość, to mit, to coś osłodzonego, jakieś szczęście tutejsze, jakiś sen. ale

nasza gorzka religia [...] nie ma z tym wiele wspólnego.

Teologia katolicka XX wieku jeszcze się nie skończyła

2011-07-30T21:59:00.003+02:00

Jednym z najważniejszych pojęć XX wiecznej teologii okazała się „recepcja”, czyli proces rozumienia, przyswajania i zakorzeniania nauczanie Kościelnego we wspólnocie wiernych. The Dictionary of Ecumenical Movement [N. Lossky et al. (red.), Geneva 1991, hasło: Reception] podaje taką oto definicję tego pojęcia. Jest to proces: „Poprzez który lokalne kościoły przyjmują decyzje soboru, a zatem rozpoznają jego autorytet. Proces ten jest złożony i może trwać całe stulecia […] proces recepcji trwa w ten czy inny sposób, dopóki kościoły dokonują rachunku sumienia na podstawie tego, czy konkretny sobór został przyjęty i przyswojony właściwie i z uzasadnieniem.” Pewne aspekty procesu recepcji, choć jeszcze bez użycia tego słowa, zauważył już kardynał John Henry Newman, który w swoich pismach stwierdzał, że „do rzadkości należały sobory, po których nie dochodziłoby do jakiegoś poważnego zamętu.” (The letters and Diaries of John Henry Newman, XXV, Oxford 1979, 175).

Jeśli tak jest w istocie to znaczy, że historia teologii XX wieku jeszcze się nie zakończyła, a właściwie dopiero się rozpoczęła. Oczywiście – Bernard Sesboue, który odnosi recepcję jedynie do dokumentów ogłaszanych przez odpowiednie gremia Kościoła, pewnie by się nie zgodził na tak szeroką interpretację, jak recepcja teologii określonego wieku. Chodzi jednak o to, że recepcja jest procesem niemal nieustającym i przerwać ją może tylko zupełne zapomnienie jakieś części twierdzeń, czy intuicji. Zawsze pozostaje jeszcze możliwość „ponownej recepcji”. Oczywiście trwałym będzie pytanie, czy w Kościele możliwe coś takiego jak całkowite zapomnienie, skoro w najgłębszym sensie pamięć Kościoła jest pamięcią samego Boga, od której, jak pisał Joseph Ratzinger zależy zmartwychwstanie naszych ciał. Jeśli Bóg o nas nie będzie pamiętał, nie zachowa nas, jako nas, w swoim umyśle, czy będziemy mogli narodzić się na nowo? To jednak nieco inny temat.

Yves Congar w swoich ważnym tekście La „reception” comme realite ecclesiologique [“Revue des sciences Philosophiques et Theologiques” 56 (1972), 369-403.] definiował recepcję jako sposób w jaki Kościół przyjmuje i rozumie Ewangelie.

To wszystko jednak – ta głęboka świadomość procesów kościelnych nie uchroniła wieku XX od zawirowań do jakich prowadzi recepcja. Oczywiście inaczej byśmy mówili o całej teologii minionego wieku gdyby nie Sobór Watykański II, będący ważnym punktem w historii Kościoła. Ciekawą książką pokazującą proces recepcji zarówno nauczania Soboru jak i zmian teologicznych, jest praca Fergusa Kerra Katoliccy teolodzy XX wieku. Od neoscholastyki do mistyki oblubieńczej. Szczególnie jeśli zestawimy ją ze starymi i znanymi w Polsce opracowaniami teologii, jak książka Raymonda Willingsa Teologia współczesna, czy jeszcze bardziej – Przełom w teologii katolickiej Marka Schoofa. Podczas gdy te dwie książki ograniczały się właściwie jedynie do prezentacji tego co zostało określone „nową teologią” i interpretowały Sobór Watykański przede wszystkim z perspektywy nowości, bez głębszego uzasadnienia pominięcia choćby neoscholastyki, tak wydana po angielsku w 2007 roku książka Kerra zawiera w sobie dystans intelektualny wprowadzający zasadnicza zmianę klimatu do myślenia o XX-wiecznej teologii.

Fergus Kerr powtarza wprawdzie, że przezwyciężenie neoscholastyki było największym osiągnięciem teologii katolickiej w XX wieku, jednocześnie rzadko pozwala sobie na kpiny z metody neoscholastycznej. Najwybitniejszych jej przedstawicieli traktuje w powagą, rozważa ich argumenty i przede wszystkim zaznacza, że narosło wobec nich wiele niesprawiedliwych stereotypów, których nie rozwiejemy bez reedycji najważniejszych dzieł takich mistrzów jak Garigou-Lagrange. W swoich omówieniach także skupia się na postaciach nowej teologii, ale starym metodom poświęca sporo miejsca - przywołując je jako kontekst i pokazując, wedle własnych opinii, ich negatywny, ale też pozytywny wpływ na najważniejszych autorów teologii katolickiej minionego stulecia. Szczególnie omówienie kryzysu modernistycznego pozwala dostrzec, że Kerr nie chce budować frontów wewnątrz katolickich, ani konstrukcji wykluczających wartościowe elementy różnych szkół. Już sam ten fakt oznacza przesunięcie w stosunki do afirmacji modernizmu, którą możemy znaleźć w pracach autorów także katolickich.

Jego uzasadnienia sprzeciwu wobec „starej szkoły” także są dużo bardziej wiarygodne od tych jakie znajdujemy w dawniejszych opracowaniach. Kerr idzie w tej kwestii za McIntyrem: „Paradoksalnie odrodzenie filozofii tomistycznej, w ślad za dyrektywą Leona XIII – której intencją było utrzymanie filozofii modernistycznej z dala od katolicyzmu, a szczególnie niemieckiego romantyzmu – dokonało się dokładnie według tych samych kanonów racjonalności, jakie odnajdujemy w Oświeceniu. Oświeceniowym ideałem było osiągnięcie ponadczasowych, uniwersalnych i obiektywnych konkluzji poprzez praktykowanie jednolitej i ahistorycznej formy rozumowania”. Książka jest w wielu miejscach próbą pokazania w jaki sposób teologia katolicka poprzez „powrót do źródeł” poszukiwała oddechu tradycji – tradycji dawniejszej niż „tradycyjny”, ale tak naprawdę dość młody neoscholastycyzm. Równocześnie Kerr często, nie wprost, odwołując się do „starej szkoły”, wytyka trudności wynikające z teologicznych rozważań młodszego pokolenia myślicieli.

Zaskakujący jest rozdział poświęcony Josephowi Ratzingerowi. Wobec poruszenia problemu historyczności w teologii mogłoby się wydawać, że istotne stanie się omówienie teologicznej hermeneutyki, charakterystycznej dla papieża Benedykta, jako następnego kroku przezwyciężającego wiele z trudności analizy historycznej. Jednak prawie nic na ten temat nie znajdujemy. Co nieco tylko w podrozdziale „Historia i ontologia”, który jednak odnosi się do czasów wcześniejszych poprzedzających posługę Ratzingera w Kongregacji Nauki Wiary. Jest także krótkie omówienie kwestii deklaracji Dominus Iesus, gdzie przyszły papież Benedykt XVI może liczyć na przychylność autora. Najwięcej jednak miejsca Kerr poświęca teologii oblubieńczości zawartej w Liście do biskupów Kościoła katolickiego o współdziałaniu mężczyzny i kobiety w Kościele i świecie, opublikowanym przez Kongregację Nauki Wiary. W całym artykule Ratzinger jawi się jako kontynuator teologiczny Jana Pawła II, a szczególnie jego teologii antropologicznej zwanej potocznie teologią ciała.

Trudno wyciągać szersze wnioski z takiego doboru tematycznego w twórczości Benedykta XVI. Być może rozwiązanie znajduje się w ostatnim rozdziale książki zatytułowanym „Po Soborze Watykańskim II”, gdzie rozważanych jest wiele trudnych współczesnych problemów teologii i Kościoła. Możemy powiedzieć, na przykładzie książki Kerra, że recepcja ostatniego Soboru posunęła się do przodu, to znaczy odzyskana została w znacznej mierze świadomość zakorzeniania jego ustaleń w starszych tradycjach, a nawet w tych formach katolickiego myślenia, które po Soborze brutalnie i radykalnie rugowano z seminariów i wydziałów teologicznych. Równocześnie widać, że Kerrowi sprawia trudność papieska konsekwencja w ukonkretnianiu takich wniosków. W czasie kiedy przygotowywał książkę, nie było jeszcze dokumentu Summorum Potificum, ani nie toczył się dialog z Bractwem Kapłańskim Świętego Piusa X (przynajmniej nie były to kontakty oficjalne), dlatego też Kerr nie dowierza w powrót starej liturgii, raczej wspomina o ideach reformy reformy, czy retradycjonalizacji liturgii. Daleki jest równocześnie od dawnego entuzjazmu, pisząc wprost o szerokich kręgach katolików niezadowolonych po Soborze ze zmian w obrzędach i uważających je za dzieło zniszczenia. Dość twardo wypowiada się o integrystach, równocześnie z pełną świadomością kościelną zauważa, że nie jest dobrze skoro tak wielu wiernych pozostaje pod opieką duszpasterską kapłanów funkcjonujących poza pełną jednością z Rzymem – tu jednak głównie wymienia sedewakantystów.

Na koniec należy dodać, że książka jest napisana w przejrzysty i ciekawy sposób, który nie odstręczy raczej czytelnika amatora. Zasadniczą jej zaletą jest wyraźnie dostrzegalne przesunięcie w ocenie różnych aspektów myśli kościelnej, które może wskazywać na pewnego rodzaju przezwyciężenie nieopanowanego entuzjazmu lub rozpaczy jakie mogliśmy obserwować przez pierwsze dziesięciolecia po Soborze. Trzeba mieć nadzieje, że gdy przeminie kolejny pontyfikat będziemy mogli sięgnąć do innego, nowego omówienia, problemów postawionych przez Kerra i stwierdzimy przy jego lekturze ze zdziwieniem, że stanowiska, które dziś wydają się nam niemożliwe, okażą się centrum katolickiego myślenia, a zarówno Sobór jak i teologia XX wieku zajmą pokornie swoje miejsce w łańcuchu Tradycji.

Fergus Kerr, Katoliccy teolodzy XX wieku. Od neoscholastyki do mistyki oblubieńczej, Wydawnictwo WAM, Kraków 2011.

źródło fronda.pl